Зубайдат Шябанова

Гьаму йигъари Табасаран райондин глава Мягьямед Къурбановди райондин культурайин управлениейин коллектив цIийи руководителихъди таниш гъапIну. Думу гьамусдиз гьадму управлениейиъ начальникдин заместителди лихурайи Дагъустан республикайин культурайин лайикьлу гъуллугъчи Арсен Асланов ву. Гьамус Арсен Аслановдиин райондин культурайин циркил цIийи дережайиз адабгъуб алабхъна.

 

Йирси ляхнин – цIийи гьяким

Муниципалитетдин кIулиъ айири Арсен Асланов культурайин управлениейин начальникдин вазифйир тамам апIуз вахтназ вуди дерккнайир ву. Чаз улупнайи вахтнан арайиъ гъапIу ляхниз дилигну, райондин главайи Арсен Аслановдин кандидатура райондин культурайин начальникди тяйин апIбан гьякьнаан къарар адабгъиди.
Арсен Асланов райондин культурайин цирклиъ лихури хайлин йисар ву. Ва райондин культурайин дережа фициб гьялнаъ аш, думу лапра багахьди таниш духьна. Мидланра гъайри, райондин кIулиъ айири думу ва культурайин цирклиан чан теклифчи Аьлимурад Аьлимурадов улихьна йисан райондин культурайин ужагъар ва душвариъ лихурайи вакилар ахтармиш апIузра гьаънийи.
Арсен Асланов цIийи гъуллугъниина тяйин апIбан кьяляхъ узу дугъахъди гележегдиъ гъахру планарикан, «Земский культурайин гъуллугъчи» федеральный программайиан гъахру ляхнарикан, культурайин цирклиъ кIулиъ духну ккуни дигиш’валарикан ва гьацира Табасаран райондин главайин культурайин цирклиан вуйи месэлйирин теклифчи, Табасаран драмтеатрин директор Аьлимурад Аьлимурадовдихъди культурайин аьгьвалатназ чав гъи туврайи кьиматнакан сюгьбатар гъухнийза.

Вижнасузвалин натижа

Аьлимурад Аьлимурадовди ич сюгьбатнаъ райондин главайи ляхнин ери за апIбан ужудар уьлчмйир кьабул апIурайиваликан гъапну ва культурайин цирклин вари вакиларин улихь райондиъ, республикайиъ шулайи серенжемариъ жанлуди, сатIиди ва жавабдарвалиинди иштирак хьуз теклиф дивну.
Аьлимурад Аьлимурадовди табасаран драмтеатрин ва райондин администрацияйин, хъа асас вуди культурайин управлениейин арайиъ духьну ккуни сигъ аьлакьйирин важиблувалра къайд гъапIну. Дугъан гафариинди, РД-йин культурайин министерствойи гьяракатнаъ ипнайи «Сягьнайин устадари – Дагъустандин агьалйириз» проектдин дахилнаъди гьязур гъапIу спектаклйир хьади театрин вакилар Табасаран райондин варитIан ярхла ерлешмиш духьнайи гъуларизра гъягъюри гъахьнийи. Аьлимурад Аьлимурадовди райондин бязи гъуларин культурайин хуларин гъуллугъчйири чпин ляхин вафалуди тамам апIурайиваликан гъапнийи. Амма гьяйифки, дицистар гъуллугъчйир тIубариинди кудухуз шулу.
«2021-пи йисан узуна Арсен Асланов Табасаран райондин глава Мягьямед Къурбановдин табшуругъниинди райондин вари клубариз гъушнийча. Гьадмуган учуз ужуб гьялнаъ ва мумкинвалар ади, амма вазариинди раккнар адраццрайи клубар айиб аьгъю гъахьунчуз. Клубдин раккнар арццуз даршлубси удучIвнайи варжйири ва укIари му идарйирин кIулиъ айидар лайикьсузди чпин гъуллугънаъ дийигънайивал субут апIурайи. Саспи гъулариъ анжагъ сечкйир шлу йигъантIан адраццру клубар а. Райондин бязи гъуларин клубарин штатариъ 3-4 кас, хъа аьхю гъуларин клубарин штатардиъ 6-8 кас ади, райондин серенжемариъ ва Мягьячгъала шагьриъ республикайин ва вари халкьарин культурайин фестивалариъ иштирак шлудар Табасаран райондиан 15-20 каскьан бегьемди шуладар. Хъа 6-8 кас штатдиъ айиган, райондин серенжемариъ сар каскьана иштирак духьну ккунду аьхир. Гьамусяаьт бязидариз ялхъван апIуз начди шулу, тмундари гьярам ву кIуру. Гьюкуматдин пул гъадабгъури, культура гьярам ву кIуру касарин узу гъаври шуладарза.
Райондин юбилейихъди аьлакьалу серенжемарихьна гьязур шлуган, узу гьарган тешкиллувалин коммитетдин вакилди ктагъури шулу. Комитетдин кIулиъ айидар Мягьямед Сиражудиновичдихъди сатIиди, сифтена-сифте райондиъ улупуз шлуб варитIан ужуб фу аш, лигури шулу. Хъасин шагьрариан ва жара районариан вуйи хялариз теклиф дивруча. Жвуван райондиан 5-6-кьан ужуб номер дубхьну ккунду. «Учву аварариз, лезгйириз гьаз дих апIурчва?», – кIури ебхьруган, бязидариин мюгьтал шулза. Хьуд агъзуртIан артухъ тамашачйириз ва хялариз шубуб сяаьтна гъябгъру юбилейин программа гьязур апIруган, райондин культурайин гъуллугъчйири гьязур дапIнайи шубуб номер улупну ва фонограмма хъипру артистариз дих дапIну гъибтуз шлуб дар.
ИкибаштIан, клубар адру ва клубар гъагъи гьялнаъ айи гъуларра райондиъ хайлин а. Шараитар адар кIури, ляхин дарапIди гъузну ккундар. Улихьнаси узу клубдиъ шараитар адрувалиан ляхниз дяргъюрайиваликан гъапи швнур-сар касдиз, табасаран театр гьамусяаьт фициб гьялнаъ аш лигуз гъачай гъапнийза. Идара адар, шараитар адар кIури, гьюкуматдин пул гъадабгъури, деъну гъузруб дар. Шюкюр Аллагьдиз, гъи табасаран театр ужудар шараитар ади лихурайи театрарин кьяляхъ гъубзнадар. Республикайин «Дагъустан машгьур гъапIдар» театрарин конкурсдиъ варитIан заан кьимат гран-при тувбиинди учу апIурайи ляхнин ери вари Дагъустандиз аьгъю гъабхьну. Узу театрин ад апIури кIурайиб дариз, хъа шараитар адаршра, районарин ва республикайин вари серенжемариъ табасаран драмтеатрин коллективдин актерар жанлу иштиракчйир ву. Униъ хилар ивну, учуз ужуб идара тувган ляхин апIурча кIуруш, улихь фукIара гъябгъюдар. Гьяйифки, гьамусяаьт Табасаран райондин гъуларин клубарин 80 процент гъуллугъчйир гьаци кIури лихура», – гъапну Табасаран драмтеатрин директори.
Аьлимурад Аьлимурадов гьякь ву. Шубуд йис мидиз улихьна учу, «Табасарандин нурар» газатдин редакцияйин коллектив, Табасаран райондиз командировкайиз гъушнийча. Думуган Гюгьрягъ гъулан жямяаьтди учуз чпин гъулаз дих гъапIнийи. Клубдин ужагъ, дидин гьяятар гъира фагьмиъ уларикк ккимийиз. Гьадму аьхю гъулаъ клубдин дарамат, дидин гьяятар гьациб гъагъи гьялназ гъюз гъиту гъуллугъчи фуж вуйкIан кIури, гьамусра фикрарикк ккахъну имиза. Думу идара вазариинди ваъ, йисариинди адрабццубси йирси дубхьнайи.

ТIагъру гъуллугъчйир

Арсен Аслановдихъди вуйи сюгьбатнаъ узу гьадму клубдикан кидибтну, дицистар гъуллугъчйирихъди фициб женг гъабхуз планарик каш ва пишекрар адру йишвариъ цIийи программайин кюмекниинди думу месэла гьял апIуз шулуш, гьерхнийза.
«Уву «Земский культурайин гъуллугъчи» программайикан кIурава, Зубайдат. Думу программайиинди клубариз гъадагъру кас, культурайин цирклиан пишекарвал ва диплом хилиъ айир духьну ккунду. Дицистар пишекрар агузра читин ву. Пишекар гъидихъишра, дурариз штатар лазим ву. Табасаран райондиъ 42 клуб а. Вари клубарин штатар арцIна. ИкибаштIан, думу йишвариин лихурайидарикан гьацIан-гьацIарра культурайиз багахь инсанар дар. Дурариз культура фу вушра хабар адар. Му варитIан гъагъи месэла ву. 131-пи къанун [«Урусатдин Федерацияйин ерли самоуправление тешкил апIбан уьмуми къайда» – З.Ш.] удубчIвхъанмина магьа 30 йис ву. Думу къанундиинди клубарин идарйир гъуларин поселенйирин главйирин ихтиярназ тувна. Гьарсар главайи клубдин гъуллугъчи вуди чаз лазим вуйи инсан дерккну. Культурайикан саб гаф пуз даршлу инсанарихъди лихузра гъагъиди ву. Дурари культура улихь гъябгъюз гъитрадар. Учу му месэла гьял апIуз РД-йин культурайин министерствойиан ва Республикайин халкьдин яратмишарин хул’ан вуйи комиссияйин дестейиз ккилигурача. Дурари райондин культурайин хулариъ лихурайи гъуллугъчйирин аттестация гъабхиди. Белки, гьадмуган сацIиб аьгьвалат дигиш апIуз шул. Райондиъ бязи гъулариъ клубариъ булди штатар а, хъа ляхин ноль процент ву. Душвариз ужудар пишекрар гъахьнийиш, аьгьвалат дигиш шуйи. Ухьуз мяълийир апIру устадар, театриъ ужудар актерар, мукьмар йивру устадар ахьуз. Дурариз гьацI штат вушра тувну, гьадму клубариъ лихуз гъитуз шуйи. Лазим вуйиган, дурари сатIиди репетицйир гъахури, серенжемарихьна гьязур хьуз ва ужудар номерар гьязур апIуз хуз мумкинвал хьибдийи. Дарш гьамусяаьт райондин саб гъулан клубдиъра мярака тешкил апIуз шлудар сар-кьюрра адар.
Клубарин дараматарин аьгьвалатнакан улхуруш, Гьесихъ ва Къужник гъуларин клубар «Ерли жягьтлувалар» программайин дахилнаъди рас апIуз планарик ка. Хъа думу программайи ерли инвестицйир жалб апIуб ккун апIура. Хили-Пенжигь, ТинитI, АхьитI, Пилигъ гъуларин клубар гьадму программайиинди рас дапIна. Цци АхьитI, Хили-Пенжигь ва Пилигъ гъуларин клубариз аппаратура ва деъру кусрийир тувуз планарик ка…
Йиз фикриъ планар гизаф айиз. Сифтена-сифте райондиъ халкьдин театр ачмиш дапIну ккунду. Хъасин, Пушкинский карта тувбан бадали, учу устав гьюдюхну ккунду. Яна месэлйир гизаф а. Дурар гьял апIбаъ узуз кюмекчйир ва терефкрар дихъур кIури, умудлу вуза», – гъапну сюгьбатнан аьхириъ Арсен Аслановди.

ЦIийи йисан — цIийи къайда

Мягьямед Къурбановди кIваин гъапIганси, ццийин йис Урусатдин халкьарин сабвалин йисан лишниккди гъябгъюра. «Гьаму йисан гъахру серенжемарин тематикара халкьарин сабвализ тялукь вуйиб дубхьну ккунду. Культура райондин яшайишдин уьмриъ варитIан важиблу циркларикан саб гьисаб шула. Думу улихьдин «тIагъру» къайдайиан адабгъру рякъяр дагну ккунду. Учу увуз му циркил улихь гъабхбаъ кюмекчйир хьидича», – гъапнийи райондин главайи, цIийи начальникдин улихь теклифар диври.
Хъа гьеле лигурхьа. Вахтну вари йишв’ина хиди.