Умгьанат Сулейманова

 
Улихьнаси, апрелин вазли, «Табасарандин нурар» газатдин машариъ, цци Дагъустандин Огни шагьриъ кьюб тарихи гьядиса – Дагъустандин Огни посёлокдиз шагьрин ччвур тувну 35 йис хьувал ва шюшдин заводдин 100 йисандин юбилей – къайд апIруваликан мялуматар тувнийча. Юбилеярихьна шагьрин администрация фицдар хъуркьувалар ади гьязур шулаш, узуз Дагъустандин Огни шагьрин мэрин заместитель Аьзим Аьбдулагъаевди ктибтнийи. Дидхъанмина юкьуб ваз гъубшну. Апрели гъургъу аьхю мархьари инсанариз лап зарар тувну, ва планламиш дапIнайи ляхнар цIибди кьяляхъ гъахьну. Мисалназ, гьаму йисаз асфальт улубзуз планламиш дапIнайи 14 кючейитIан анжагъ ургуб кючейиъ вари ляхнар ккудукIнадар, имбудариъ давам шула.

Аьзим Аьбдулагъаевдин гафариинди, юбилейдихьна гьязур шули, администрацияйи пландиъ улупнайибтIан артухъра ляхин гъабхура. Дугъриданна, Дагъустандин Огни шагьур фици дигиш шулаш, гьамусяаьт хайлин сайтариъ, социальный сетариъ бикIура. Инсанди учв фуж вуш, гафариинди ваъ, ляхнариинди улупну ккунду. Улихьна йисари Дагъ.Огнийиъ хъархъвсихъди вуйи аьгьвалат фукьан читинди вуш, варидарин кIваин илмишул. Думу месэла Замир Гьяжимурадовди эвел кIул’ан гьял гъапIну. «Йиз метлеб узу регьбервал туврайи шагьрин агьалйирин дуланажагъ ужуб хьуб вуйиз. Узухьна табшурмиш гъапIу шагьриъ гьарсаб ляхин намуслувалиинди кIулиз адабгъидиза. Гъуллугънан зиина вуйидари ва шагьрин агьалйири тягьна-тюмбюгъ йивайиз дугъужвидарза. Ухьу эскервалин гъуллугъ ккудубкIну, лазим гъабшиган хъанара дих апIуз ккимбу эскер ва командир вухьа. Хъа кьяляхъ гъягъяйиз, йиз фикриъ айи вари планар, метлебар тамам апIуз ккундузуз. Учу жвуван багъри Ватан уч’ина ихтибар дапIнайи жавабдар эскрар вуча. Закурин йигъан му шагьриъ яшамиш шулайи йиз мирасарин ва дустарин ихтибарнаан адахъну ккундарзуз. «Магьа гъафну, амма саб жюрейин хайир кадрур ву», пиди. Дициб ччвур ккундарзуз. Мумкин ву, узу наанкIа жвувазра аьгъдарди тахсир хьуб. Хъа йиз аьгъдрувалин тахсир гъабхьиш, думу кIул’ин бисуз ва дюз апIуз гьязур вуза. Узу сюгьюрчи дарза, сад йигъандин арайиъ аьхю ляхнар апIуз шлуб дар. Хъа му шагьрин агьалйир чпин метлебарихъ хъуркьуз вари чарйир агидихьа», – кIура чан асас вазифйирикан Замир Гьяжимурадовди.

 
Дагъустандиъ йицIуб шагьур а. Дурарикан варитIан жигьилуб Дагъустандин Огни ву. Аьхиримжи йисари му шагьриъ арайиз дуфнайи аьгьвалатнан гьякьнаан социальный сетариъ чIуру ва алдру аьрзйир апIрудар гизаф духьна. Йиз гъийин макьала лазим дарди улхурайи бязи касариз эсер апIан бадали бикIурайиб вуйиз. Улихь вазари Дагъустандин Огни шагьрин администрацияйи ватандашар кьабул апIруган, узура кьюб-шубубан иштирак гъахьунза. Асас вуди, агьалйирин аьрзйир 1960-70-пи йисари гъизигу акварин, газарин, рякъярин, ягъчIвур йис улихьна ккирчнайи штун турбйирин гьякьнаан вуйи.

 
Дагъустандин Огни поселокдиз шагьрин ччвур тувну 35 йис шула. Дидхъанмина швнур-сар глава дигиш гъахьну. Амма шагьриъ гьял дарапIди гъузнайи хайлин месэлйир ими. Аьрзачйир асас вуди гьадрарикан улхура. Хъа гьарсаб уьзрин чан дарман айиб ву. КIул иццурайири фунин дарманра гъипIну кIури, кIул сагъ шулин? Ваъ. Гьаму мисал хътудубтIди аьрзйир апIури илтIикIурайидариз хас шула. Гьарсаб шагьриъ ва райондиъ, акварин ва газарин месэлйир гьял апIру министерствйирин идарйир а. Сифте кIул’ан – акварин ва газарин идарйирин кIулиъ айи гъуллугъчйирихьна, хъа эгер дурарира саб фикир тутрувиш, прокуратурайиз, тялукь министерствойиз илтIикIну ккунду. Хъа месэла гьял дарапIди, гьюжатнаъ абхъиш, кюмек ккун апIури, шагьрин главайихьна илтIикIну ккунду. Хъа дишла главайихьна гъафну кIури, думу ляхнар саб дупну апIрудар дар. Мисалназ, саб кючейигъ 1960-пи йисари дубснайи акварин дестег чIур гъабхьну кIури, думу шагьрин администрацияйи дигиш апIруб дар, тялукь идарайин вакилар хабардар апIуб лазим ву. Хъа ухьухь агьалйирин месэлйир вари дишлади шаксуз сайтариъ, социальный сетарин дестйириъ «гьял апIура».
Дагъустандин Огни шагьур ва шагьрин агьалйирин яшайиш артмиш апIбан бадали, кьюд йисандин арайиъ Замир Гьяжимурадовди хайлин ужудар ляхнар кIули духна. Гъийин йигъан республикайин имбуну шагьрарихь тевиш, Дагъустандин Огнийиъ марццишин ужуб дережайиъ а. Мидланра гъайри, гьаму йисари шагьрин кьялан кючйириъ ва жямяаьтлугъ йишвариъ аквар зигбан месэлйирра гьял дапIна. Аьхиримжи кьюд йисандин арайиъ шагьриъ ерлемиш дубхьнайи миржиб мектебра рас гъапIну. Дурарин кIулиъ айи бязи директорари чпи идара апIурайи мектебариъ гъягъюрайи дигиш’валарикан узуз ктибтну.

 
7-пи нумрайин мектебдин директор Хадижат Аскендерова: 

– Замир Шамсутдиновичдиз чухсагъул кIураза. Цци ич мектебдиз гизаф аьхю фикир тувну, хайлин дюзди адру йшвар рас гъапIну. Мектебдин унчIвар дигиш дапIну, мектебдин машнахъди вуйи вари жвуранар учвуди рангламиш гъапIну, хураг гьязур апIру йишваъ электроплита дигиш гъапIну, бицIидар урхурайи саспи классариъ ламинат ккипну, тмуну классарин кьулиз шир гъадабгъуз пул жара гъапIну. Ва гьацира мектебдихънакьаз асфальтра улубзну.

8-пи нумрайин мектебдин директор Нурбагьар Мукаилова:
– Ич мектебдин аьгьвалат фициб вуди гъабхьнуш, увуз хабар авуз. Дупну ккундуки, фуну ляхинра тазади ккебгъруган, сифте гизаф читинвалар алахьуру. Замир Гьяжимурадов шагьрин главади тяйин гъапIиган, дугъу сифте кIул’ан 8-пи нумрайин мектебдин тикилиш фици гъябгъюраш, чан гюзчиваликкна гъадабгъну. Магьа Дагъустандин Огни шагьрин юбилейдиз ич мектебра ачмиш апIуз йикьрар дапIна. Цци 8-пи мектебдиъ урхурайи бицIидариз цIийи мектебдин раккнар арццди. Гьадму вахтназ хъуркьуз мектебдин тикилишдин ляхнар аьхю гьяракатниинди гъягъюра.

5-пи нумрайин мектебдин директор Аксана Насруллаева:
Дагъустандин Огни шагьрин 5-пи нумрайин мектеб, 8-пи нумрайин мектебси, лап йирсиб ву. Улихьнаси мектебдин вари унчIвар дигиш гъапIну. Гъюрайи йисазра расвалин ляхнариз дакьатар деетуз Замир Гьяжимурадовди гаф тувна.
Мектеб гьарсар касдин тербия, мюгькам аьгъювалар гъадагъурайи йишв ву, думу вари бицIидарин кьюбпи хал вуди гьисаб апIуз шулу. Хъа учу заан гъуллугъариъ айидарихьна илтIитIикIиш, мектебдин гьял фициб вуш? дурариз рябкьюри адаринхъа? Ав, Умгьанат, уву кIуруганси, му шагьриъ сар-швнур глава дигиш гъахьну. Дурарикан сари вушра му мектебдиъ велед урхури гъахьуншул. Хъа гьаз дурари аьгъю гъапIундайкIан, бицIидари фициб мектебдиъ урхураш ва фициб саягъниинди му мектебдиъ лихурайи мялимари бицIидариз аьгъювалар тувраш?

 
Дупну ккундуки, гьамусяаьт Дагъустандин Огни шагьрин кьюб «Улыбка» ва «Изюминка» кIуру бицIидарин багъарра, дибдиан рас дапIну ккудукIура.

 
Гъийин девриъ, неинки Дагъустандиъ, Урусатдиъра кмиди, кучиган вари дигиш апIру сюгьрин маргъ хьайи руководитель гьелелиг гъахьундар. Хъа вушра йишвариин яваш-явашди ужувлахъинди дигиш’валар арайиз гъюра. Му гьяракатар гележегдиъ Дагъустандин Огни шагьриъра давам шул кIури, миж ктабтIидархьа.