Наргиз Гюлечова
26-пи мартди Дагъустандин Правительствойин председатель Аьбдулмуслим Аьбдулмуслимовди республикайин Халкьдин Собраниейин 54-пи сессияйиъ депутатарин улихь 2025-пи йисан гъуху ляхнарин натижйир гъивну. Дугъу асас вуди региондин экономикайинна яшайишдин артмиш’валин цирклариз фикир тувнийи. Серенжем ккудубшу йисандин натижйириз бахш дапIнайиб вушра, Аьбдулмуслим Аьбдулмуслимовдин доклад аьхиримжи 5 йисандин арайиъ тамам гъапIу ляхнарикан вуйи.
Республикайин премьер-министрин докладдиан вуйи мялуматариинди, ккудубшу йисанси, дидиз улихьна йисарира варитIан аьхю метлебниинди Дагъустандин экономикайинна яшайишдин армиш’валин ляхнар тамам апIури гъахьну, фицики думу месэлйир сабпи нубатнаъди гьял дапIну ккунидар ву.
Аьбдулмуслим Аьбдулмуслимовди къайд гъапIганси, республикайиъ промышленностдин гьясиллувал 5,3%-дин ис гъабхьнушра, ккудубшу йисан региондин валовый гьясиллувалин кьадар 1,3 триллион, хъа масу туву сурсатарин кьадарнан гъазанж – 1 триллион манат гъабхьну. Му 2024-пи йисахъди тевиган, сачдин гьясиллувал 3,1 %-дин за дубхьна.
«Республикайин экономикайик пай киврайи гьарсаб циркликан жа-жаради жикъиди кIуруш, аьхиримжи 5 йисандин арайиъ Дагъустандин гъулан мяишатдиъ гьясил апIурайи сурсатарин кьадар дидиз улихьна йисаритIан 3,1%-дин за дубхьну, гъабхьи гъазанж 120 миллиард манаттIан артухъ ву. Хъа тикилишчивалин цирклиъ тамам гъапIу ляхнар 2024-пи йисантIан сач 2,7%-дин артухъди ву.
Республикайин экономика артмиш апIбан бадали, инвестицйир жалб апIури гьамус хайлин йисар ву. Аьхиримжи вахтари республикайиъ жюрбежюр инвестицйирин проектар юрутмиш апIура. Гьадму проектар себеб вуди, ккудубшу йисан Дагъустандиз гъафи инвестицйирин кьадар дидиз улихьна йисаритIан 26,4%-дин за дубхьну, 540 миллиард манат гъабхьну. Мициб ляхин республикайиъ асиллагь гъабхьиб дар», – гъапну премьер министри.
Чан доклад давам апIури, Аьбдулмуслим Аьбдулмуслимовди Дагъустандиъ за гъабхьи маважибдин гьякьнаанра мялуматар тувнийи. Улихьна йисариз гъилигиган, ккудубшу йисан республикайиъ кьялан гьисабариинди вуйи маважибдин кьадар 13,3%-дин за гъабхьну. Хъа бикарваликан улхуруш, 2024-пи йисахъди тевиган, ляхин хъадрударин кьадар 4800 касдиина ис дубхьна (0,3%).
Аьбдулмуслим Аьбдулмуслимовди налогарин гьякьнаанра мялуматар тувну. Дугъан гафариинди, гьюкмин органари ва налоговый гъуллугънан вакилари сатIиди бизнес сирниккан ккадабгъбан ляхин тамам апIбиинди, ккудубшу йисан республикайин консолидированный бюджетдиз гъафи налогарин кьадар 37% за дубхьну, 91 миллиардтIан артухъ гъабхьну.
«Аьхиримжи 5 йисандин арайиъ Дагъустан Республика цIийи алапIру электроэнергия гьясил апIбаан варитIан кIакIнаъ айи регион дубхьна. Гъийин йигъаз мушваъ гьясил апIурайи думу жюре энергияйин кьувват 270 МВт-диина удубчlвна. Гьамусяаьт республикайиъ ригъдин аквнахъди либхру электростанция ачмиш дапIна ва микlлахъди либхрубдинра сабуну пай ляхник кипна. Пуз ккундузузки, 2030-пи йисаз айи кьувватар 325% за апIуз планариъ а. Дагъустандин Глава Сергей Алимовичди му цирклиз асас фикир туврайиб гьаму ляхнари тасдикь апIура», – гъапну Аьбдулмуслим Аьбдулмуслимовди.
Дупну ккундуки, аьхиримжи йисари республикайин экономикайинна яшайишдин артмиш’вализ артухъди фикир туврайибдин шагьидар вухьа. Мисал вуди гъадабгъиш, Чиркейдиан Мягьячгъала, Каспийск ва Избербаш шагьрариз шид зигбан аьхю проект уьмриз кечирмиш апIура ва гъийин йигъаз думу 87%-кьан гьязур дубхьна. Проект аьхирихъна хуб’инди, йисариинди убхъру шид гьубкIри адру шагьрариз, йишв-йигъ дарпиди, марцци шид гъиди. Мидланра гъайри, ккудубшу йисан Дербент райондиъ йисандин арайиъ 200 агъзур тонна хъархъвсар жа-жара апIру заводра ачмиш гъапIну. Хъа Къумторкъала райондиъ кIуруш, 300 агъзур тоннайин гьясил апIуз даршлу зирзибил уьбхру йишв тикмиш дапIна, багарихьди думура ляхник кипди. Му ляхнар федеральный бюджетдин кюмекниинди тамам апIурайидар ву.
Республикайин Правительствойин председателин докладдин кьяляхъ, дугъан заместителари гьарури чпи жавабдар вуйи цирклариан хъайи-хъайибси 5 йисандин арайиъ кIули духнайи ляхнарикан уч духьнайи депутатариз мялуматар тувнийи.
Аьхириъ Аьбдулмуслим Аьбдул-муслимовди республикайин Прави-тельствойин терефнаан хьуд йисандин арайиъ чпихъди сатIиди ляхин гъапIу депутар гьюрматнан грамотйириинди лишанлу гъапIну. Гьадрарин арайиъ хусуси метлеб айи дявдин операцияйиъ иштирак шулайи ихь ватанагьли, РД-йин Халкьдин Собраниейин депутат Расим Гьяжиагъаевра а. Дугъахьна пешкеш хъасин рубкьиди.
