Аьхиримжи вахтари Дагъустандиъ жигьил хизанар даргъурайиваликан, нюкягь лап рягьятди чIур апIурайиваликан гизаф улхура. Му месэлайикан газатдин машариъ учура хайлин гъибикIунча. Аьгьвалатнан себебар фтиан вуш, фици хизандин мюгькамвал артухъ дапIну ккундуш, ич мухбир Умгьанат Сулеймановайи улихьнаси Дагъ.Огни шагьрин ЗАГС-дин отделин начальник Жанна Мирзабалаевайихъди (шиклиъ) сюгьбат гъубхну. Думу исихъ чап апIурача.

 

– Жанна Гьялимовна, сифте кIулиъ газат урхурайидар Дагъ.Огни шагьрин ЗАГС-дин отделин ляхнихъди таниш апIуб ккун апIураза.

– Гъийин аьгьвалат думукьан писубра дар, хъа ужу ву пузра шуладарзухьан. Гьаз гъапиш, саб кIуруб, гьаму кьюд йисандин арайиъ кечмиш шулайи агьалйирин кьадар артухъ, хъа бабкан шулайи бицIидарин кьадар цIиб гъабхьну. Узу 2012-пи йисан 15-пи майдиъ Дагъ.Огни шагьрин ЗАГС-дин отделин начальникди тяйин гъапIунзу. Ва ккудушу йисарин улупбарихь тевиган, кечмиш шулайи инсанарин кьадар мукьан гизаф дайи, хъа гьадмуганра бабкан шулайи бицIидарин кьадар цIибди вуйи. Думу вахтнара гьюкуматдин гьял читинуб вуйи, гьаддиз аьхю хизанариз бицIир уьрхюз читинди алабхъурайи.
2007-пи йисан, кьюбпи бицIир гъапIуриз сертификат туври, цIийи къанун гьяракатнаъ убчIвнийи, гьаддихъди аьлакьалу вуди бицIидар апIувалра артухъ гъабхьнийи. Саб бицIи вахтналан хулар адру жигьил хизанариз шагьрариъ диврайи гьюкуматдин гизаф мертебйирин дараматариъ квартирйир масу гъадагъуз сертификатдин дакьатар ишлетмиш апIбан ихтияр тувнийи. Ва гьацира ипотекайи-инди хулар гъадагъдариз 3-пи бицIир гъахьи вахтна, 450 агъзур манат чав гьюкуматди ктипура. Ва гьамусяаьтра бабкан шулайи бицIидарин гележег ккабалгуз гьюкуматдин терефнаан аьхю фикир тувра, яшамиш хьуз дакьатарихъди лазим вуйи кьадар тямин апIура. Хъа 2020-пи ва 2021-пи йисари бицIидар бабкан цIибди хьувалин натижйир коронавирусдин уьзрихъди аьлакьалу ву.

— Хъа, гъийин улупбариинди, бабкан шулайи ва кечмиш шулайи бицIидарин кьадар фукьан ву, аьхиримжи 3 йисандин арайиъ му цирклиъ фицдар дигиш’валар гъахьну?

– Дагъ. Огни шагьриъ, мисалназ, бицIидар бабкан хьувалин улупбар йислан-йисаз цIиб шула. Му ляхнин себеб коронавирусдин тIягъюн ву. COVID-19 уьзри ихь дишагьлийирик гъалабулугъвал кипну. Гьамус, бицIидар кайи дишагьлийиризра му уьзрикан хатIалувал а кIури, дурари ихтиятвал апIура. Улихьнаси дишагьлийириз консультацйир тувру духтрихъди сюгьбат гъубхьнийза, дугъу, бицIидар кайи дишагьлийирин гизаф пай COVID-19 уьзриан кетIерццна кIури, мялум гъапIнийи.
Хъа бабкан шулайи бицIидарин кьадарнахъди аьлакьалу ич улупбариз гъилигиш, 2019-пи йисан – 583 кас, 2020-пи йисан – 581 кас, 2021-пи йисан – 395 кас бабкан гъахьну. Сад йисандин арайиъ, лигай, фукьан аьхю фаркь’вал гъабхьнуш.
Кечмиш шулайидарин кьадарра гъубшу йисан артухъди вуйи. Дурарин асас пай 40 йислан 60 йис’ина яш дубхьнайидар ву.
Коронавирусдиан аьзарлу духьну, 2019-пи йисан 238 кас, 2020-пи йисан – 249 кас, 2021-пи йисан – 204 кас кечмиш гъахьну.

– Аьхиримжи вахтна гьамсана диндин гъуллугъчйири, гьам гьюкуматдин идарйирин вакилари, республикайиъ нюкгьиъ учIврайидарин кьадар цIиб, хъа нюкягь чIюбгъювалин дюшюшар артухъ гъахьну кIури, хабрар тувра. Мици хьувал фтикан асиллу ву?

– Гьамусди нюкгьяр чIюргъювалин мициб аьгьвалат арайиз гъювалин себеб гьадму вуки, коронавирусдин узрихъди аьлакьалу вуди Урусатдин Президент Владимир Путинди кьабул гъапIу къарарниинди ялгъузди бицIидар уьхюрайи дишагьлийириз пулин дакьатар тувуз хъюгъну. Ва гьаддиз саспи хизанари, жилири ва хпири хусуси метлеб ади, къанундиинди йибтIнайи нюкягь чIюбгъюри гъахьну. Хъасин МВД-йин гъуллугъчйири, аьгъю апIури, дицдар дюшюшарин гьякьнаан ахтармиш гъахуз хъюгъну ва дурар дерккну. Учу, мициб мусибат гьаз ву кIури, фикир апIури гъахьунча.
Дагъ.Огни шагьриъ 2019-пи йисан – 152, 2020-пи йисан – 162, 2021-пи йисан – 100 нюкягь чIюбгъювалин дюшюшар гъахьну.
Хъа нюкгьиъ учIвдарин улупбариз гъилигиш, 2019-пи йисан – 258 касди, 2020-пи йисан – 214 касди, 2021-пи йисан – 184 касди цIийи хизанар ккергъну. Цци нюкгьиъ учIврайидарин кьадар цIиб хьувалин себеб сумчрар апIуз ихтияр туври адрувалихъди аьлакьалу ву. Ва, йиз фикриан, инсанар, му тIягъюн багарихьди ихь арайиан дубгур кIури, ккилигури а.

– Ухьуз варидариз мялум вуйиси, бицIидар адру абйир-бабари, йитим бицIидар байвализ гъадагъура. Дагъ.Огни шагьриъ думу ляхин фици кIули гъябгъюра?

– Улихьди бицIидар байвализ гъадагъурайи абйир-бабар гизаф вуйи. Хъа аьхиримжи вахтна дицисдар хизанарин кьадар цIиб дубхьна. Ккудушу 2 йисандин арайиъ байвализ гъадагъдар 3 бицIиртIан дар. Мициб фаркь’валин себеб гьадму вуки, гьамусдин гизафси жилари ва хпари ЭКО апIура. Ва гьацира, йислан-йисаз бабари гатIахьурайи бицIидарин кьадарра циб шула кIури, хабрар а. Улихьнаси Дербент шагьриъ йитим бицIидар айи 2-3 хулар айи, гьамус имдар кIури, мялуматар а.

– Нюкягь чIюбгъбан дюшюшар гизафси фуну яшнан ватандашарин арайиъ шула?

– Нюкягь чIюбгъювалин дюшюшар гизафси 25-35 йисарин яшнаъ айи дишагьлийирин арайиъ шула. Ва дурарин асас себебра гьадму вуки, фуж сижарихъди юла гъягъюрадар, гизаф пай дишагьлийири телефонарихъди аьлакьалу вуди чпин жиларихъди аьлакьйир чIур апIура, ва гьацира гьамусдин дишагьлийирихъ сабурлу, дюз гаф кIуру дадйирра хъимдар. Гъийин ихь девриъ дуланмиш хьуз фукьан вушра гъулайди ву. Хъа фу пухьа, гъийин заманайин сасдар дад-йири, жвуван шураз тербия тувру йишваъ, увуз читинвал каш, кьяляхъ хъадакну гъач, йиз риш, кIуру. Узуз йиз ляхнин тажрубайиъ саспи дишагьлийири фици, саб тахсирра адарди, нюкягь чIюбгъюраш, рябкъюразуз. Мициб ляхин ихь жямяаьтдиз аьхю бедбахтвал ва мусибат ву.

– Жанна Гьялимовна, ихь сюгьбатнан аьхириъ улубкьурайи ЦIийи йисахъди аьлакьалуди Дагъ. Огни шагьриъ дуланмиш шулайи агьал-йириз кьюб гаф пуб ккун апIураза.

– Гирами ва гьюрматлу Дагъ. Огни шагьрин агьалйир ва йиз коллектив, архивдин материалариз асас вуди, цци, 2021-пи йисан, Дагъ.Огни шагьрин ЗАГС-дин отделин 92 йис гъабхьну. Учву му гьядисайихъди тебрик апIураза. Улубкьурайи ЦIийи йисхъанмина ихь нюкгьиъ учIврайи ватандашар гизаф, нюкягь чIюбгъюрайидар – цIиб, хъа бабкан шулайи бицIидарин кьадар артухъ хьувал ккун апIураза. Гъюрайи ЦIийи йис мубарак ибшри, варидариз жандин сагъ’вал, кIван шадвал ккун апIураза!