Ихь мектебариъ хайлин йисари ляхин гъапIу ужударсдар насигьятчйир, тажрубалу мялимар йигълан-йигъаз цIиб шула. Гьамусяаьт ляхин апIури имбу дицдар мялимар ихь уьлкейин хазна ву. Дурари, ихь жигьил наслиз аьгъюваларна тербия тувбалан гъайри, дурарикан гъийин девриз лайикьлу инсанар ктаура, гьарсар урхурайирин уьмрин мюгькам бина ккивра, дурарин кIваъ яркьу шил гъибтра ва баяр-шубарин кьисматназ тясир апIура.
Табасаран райондин ТинитI гъулаъ дуланмиш шулайи Давуд ва Шекерханум Уружевар кьюридра заан тажруба айи мялимар ва тербиячйир ву. Мектебдиъ ляхин апIури, дурарин дюзди 47 йис ву.
Давуд Уружев 1947-пи йисан ТинитI гъулаъ бабкан гъахьну. Мектеб ккудубкIган, думу Мягьячгъала шагьриъ ДГПИ-йин харижи чIаларин факультетдиъ инглис чIалнан отделениейик урхуз кучIвру.
Шекерханум Уружева ЧвулатI гъулаъ бабкан гъахьну. Мектеб ккудубкIну, думура Мягьячгъала шагьриъ ДГУ-йиъ филологияйин факультетдиъ урхуз кучIвру. Гьамци дурар, урхури имиди сар-сариз кьисмат духьну, эвленмиш шулу.
Дурарихъди гъубху сюгьбатнаъ Давуд Уружевди сабпи суал чан уьмрин юлдаш Шекерханумдиз тувуб дюзубси гьисаб гъапIийи.
– Шекерханум Имамовна, бицIидар хъайи дишагьли саки 50 йисан мектебдиъ лихувал – зурба хъуркьувал ву. Яв мициб кьувватнан сир фтиъ а?
– ТинитI гъул шубуб гъулкан ибарат дубхьнайиб ву: ТинитI, Ружвникк ва Ччахтикк. Ич хуларихьан мектебдиз кьюб километркьан рякъ айи. Гьелбетда, ич деврин дишагьлийирра ужудар зегьмекешар вуди гъахьну. Дурарихъди сабси халачи убхури, хулан мяишатдинра идара апIури ва гьацира мектебдиъ баяр-шубариз дарсар кивузра хъуркьури гъахьунза. Гъул аьхюб вуйич, мектебдиъра А,Б, В классар ади, гьарсаб классдиъ 25, 27,30-кьан баяр-шубари урхури гъахьну. Хъа узу киврайи дарсра урус чIалнан грамматикана литература вуйиз. Ухьуз мялум вуйиганси, дурар асас дарсарикан садар ву. Саспиган кьюбпи сменайиз гъузру вахтарра шуйиз. Хулаъ хябяхъган мал-къарайиз лигузра, хизандиз хураг гьязур апIузра ялгъузди вуйи дишагьлийиз фукьан-вушра читинди вуйи. Ляхин гъапIну кIури, думукьан эсер шулдайиз. Гьаз дици кIурава гъапиш, йиз ляхнихьна вуйи кьастнан гужливали вари ляхнар апIуз ва мектебдизра хъуркьуз кьувват тувру. Хъа хайлин йисари узу мици ляхниъ лихувал ва имбу ляхнарра тамам апIуз хъуркьувал йиз уьмрин юлдаш Давуд Кельбисеевичдин ляхин гъабхьну. Яв хизан яв гъавриъ айивали фицдар-вушра читин месэлйир гьял апIуз кьувват тувру.
– Давуд Кельбисеевич, гъийин деврин образованиейин цирклиъ учIруди дийибгънайи месэла – баяр-шубарин мектебдихьна, аьгъю-валар гъадагъбахьна вуйи янашмиш’вал зяиф шулайивал ву. Яв фикриан, гьаз гъи мициб аьгьвалат арайиз дуфна?
– Улихьдиси дарди, гъийин деврин жигьил наслариз гизаф читинвалар алахьура. Мисалназ, тербияйин, аьгъювалар гъадагъбан тереф лап зяиф дубхьна кIури, ухьу баяр-шубарик аьхю тахсрар кирч-рахьа. Хъа тахсиркрар ухьу вухьа, абайир-бабар, мектебариъ лихурайи саспи жигьил мялимар. Гьамусдин абйир-бабари, чпи инжик дарапIбан бадали, гьеле бицIир кьябаъ имиди, думу телефондихъди таниш апIуру, баяр-шубарин вари тIалабар, ужуб-харжиб дарпиди, тамам апIуру.
Гьамусяаьт мектебариъ лихурайи хайлин жигьил мялимари, чпиз дарс киву мялим, чпи дарсар киврайи бицIидар хьайин – хьтарин дилигди, ухшарсуз гафар, ляхнар апIуру. Яна ихь жямяаьтдин арайиъ яшлу касдихьна, бицIирихьна гьюрмат имдар. Яшлу мялимари тюмбюгь гъивиш, увузтIан узуз ужди аьгъязуз кIури, думу кьабул апIурадар. Хъа мициб аьгьвалатназ гъилигу вахтна, бицIидарин дарснахьна ва имбу ляхнарихьна фициб янашмиш’вал хьибдихъа?!
БицIир шикиллуди дарс улупруган, дидин ухди гъавриъ ахъру, дугъан думу дарснахьна маракьлувал за шулу. Хъа гъи саспи абйир-бабари, мялимари апIурайи уйинар урхурайидариз рякъюра. Улихьдин деврин мектебдиъ урхурайи баяр-шубарихьна, жигьиларихьна вуйи тIалабар ижмидар вуйи.
Гьамусдин мектебариъ урхурайи баяр-шубарихьна, гиран шулу кIури, дицдар тIалабар имдар, хъа диди жигьиларин закурин йигъ аьжуз апIурайиб хабар дар.
– Гъи увухь урхури гъахьидарикан хайлиндар яв ляхнин ярашугъар духьна. Дурарин ляхниз, тажрубалу мялимдиси, фициб кьимат туврава?
– Узу чпиз дарс киву баяр-шубари мялимвалин ляхин давам апIурайивалиин узу гизаф рази вуза. Магьа гъийин ич мектебдин директор, нумуналу кас, Аьбдулятягь Аьбдулов йиз ва Шекерханумдин ученик ву. Табасаран райондин образованиейин управлениейин кIулиъ айи Аьбдусалам Гьясанов ва хайлин жара гъуллугъариъ айи касариз учу дарсар кивунча. Дурар вари ктухуз хъюгъиш, газатдин машар ацIди. Ич коллективдиъ айи саспи жигьил мялимарра йиз хиликкди гъурхдар ву. Дурарикан хайлиндари апIурайи ляхниз ужуб кьимат тувуз шулу, саспидарин ляхниъ нукьсанваларра рякъюру, амма инсанар ва гъийин девир лап дигиш гъахьну.
Хъа фици вушра, бицIирин уьмрин аку рякъ ачухъ апIурайидар, гьелбетда, мялимар ву. Гьаддиз чан ляхнихьан жавабдарвалиинди янашмиш духьну, бицIир дарснан гъаврикк ккаъбан бадали, мялимди фициб къайдайиинди вушра дугъахьна рякъ дабгну ккунду.
– Чухсагъул учвуз кьюридаризра. Ярхи уьмур тувручвуз.
Гъит ихь арайиъ гьамцдар чпин пишейиз вафалу мялимар артухъ ишри. Уружеварин хизан улубкьнайи ЦIийи йисахъди мубарак апIури, дурариз сагъ’вал, саламатвал ва шадвал ккун апIураза.
Шиклиъ: Шекерханум Уру-жева чан худларихъди
