Умгьанат Сулейманова
Мялимвалин аьхю тажруба айи Мухлисат Аьбдулкеримовайихъди гаф-чIал апIуб гизаф хуш гъабхьунзуз, думу учвра ужур сюгьбатчи ву. Бизарвал аьгъдру, инсанарикан инжик даршлу хасият хъайи Мухлисат халис табасаран дишагьли ву. Думу, Табасаран райондин Кюрягъ гъулаъ 1967-пи йисан бабкан гъахьну. Мектеб ккудубкIбан кьяляхъ, Дагъустандин гьюкуматдин педагогвалин институтдиъ инглиш чIалнан ва географияйин факультетдик урхуз кучIвну. Пише гъадабгъну, жигьил дишагьли 1997-пи йисан Дагъустандин Огни шагьрин 4-пи нумрайин кьялан мектебдиъ мялимди лихуз хъюгъру. 2004-пи йисхъанмина думу Дагъустандин Огни шагьрин инглиш чIалнан мялимарин методобъединениейин кIулиъ а.
Мухлисат Аьбдулкеримова мектебдин ва шагьрин жямяаьтлугъ ляхнарин жанлу иштиракчира ву. 2005-пи йисхъанмина думу Дагъустандин Огни шагьрин образованиейин работникарин профкомдин председателин заместителдира лихура.
Образованиейин цирклиъ ва профсоюздин ляхниъ гъазанмиш гъапIу хъуркьувалариз лигну, Мухлисат Аьбдулкеримовайиз гьюкуматдин ва образованиейин цирклиан вуйи саб жерге наградйир тувна – «Урусатдин профсоюздин 100 йис» юбилейин медаль, «2011-пи йисан мектебдин инглиш чIалнан бажаранлу мялим», «РФ-дин уьмуми образованиейин гьюрматлу работник» ччвурар ва гь.ж.
Инглиш чIалнан дарсар методикайин заан дережайиъди ва гъийин тIалабариз асас вуди гъахувалилан савайи, Мухлисат мялимди урхурайидарихъди классдин гъирагъдиъ гъабхру ляхнизра аьхю фикир тувру.
– Мухлисат Мустафаевна, уву уьмрин ва ляхнин аьхю тажруба айи мялим вува. Яв лигбариан, гъийин деврин мялим фицир духьну ккунду?
– Гъийин деврин мялим образование тувбан гьяракатнан кIулин кас духьну ккунду. Дугъаз чав киврайи дарснан дерин аьгъювалар ади ва бицIидарихьна ккунивал ади хьуб лазим ву. Анжагъ мялимдин гафну, дугъан лигбу ва дарснахьна вуйи маракьлували ухьу гюзетмиш апIурайи натижа тувру. Гьич саб заан технологияйин алатарихьанра думу натижа дигиш апIуз шулдар. Гъи мялимдин хилариъ бицIириз рябкъбан, думу гъавриъ ахъбан, чаз кIурайиб фикриз гъадабгъбан, дугъан хасият дюзмиш апIбан зурба кьувват а.
Йиз фикриан, гъийин деврин жямяаьтлугъдиъ ужитIан ужи хьуз, цIийи аьгъювалар агуз, чешнейиинди дарди фикир апIуз гьязурди вуйи ва удукьру инсандиз артухъди кьимат тувра. Ари гьацир духьнура ккунду гъийин деврин мялим. Гьаддихъди аьлакьалуди образованиейиъ мялимдин роль ва дугъан улихь дийигънайи месэлйир дигиш шула. Мялимди, сабпи нубатнаъ, бицIириз аьгъювалар гъадагъуз, кIул’инди лихуз улупну ккунду. Хъа варитIан асасуб: гъийин деврин мялим вахтнахъди сабси душну ккунду. Ихь мялимариз кьувват ва бахтлу кьисмат ккун апIураза, фицики гъайгъушнарикк дачIаркIнайи ва аьсси духьнайи инсанди саб вахтнара бахтлу уьмрин бицIир тербияламиш апIурдар!
Дюзди гъапиш, мялимвалра, хулан ляхинра, апIуз саспи мялим дишагьлийирин кьувватар удукьури дар. Гьамусяаьт вари фикир мектебдиъ урхурайи баяр-шубариз тувну ккунду, фицики дурарин улихь ОГЭ ва ЕГЭ тувуб дийибгъна. Хъа му имтигьнар тувбан бадали, баяр-шубар, хъа дурарихъди мялимарра гьарсаб дарснахьна гьязур духьну ккунду. Жили жвувар кIуруш мектебариъ гъи сар-кьюртIан имдар, гьаддиз образованиейин цирклиъ вари гъайгъушнар дишагьлийирин гъюнариин алахьна.
– Тазади мектебдиз гъюрайи мялимдик фицдар лишнар кади ккунду?
– Мектебдиз бицIидарихьна гъюрайи мялимдин асасуб дугъан рябкъюб, юруш ву. Ухьухь аьхиримжи йисари гьаз-вуш дидиз лазим вуйи кьимат туври шулдар. Мялимдин хъюхъ марцц апIру (жибдин) ягълухъра кмиди нумуна гъадабгъуз шлуб вуди ккунду. Думу мялим ву, бицIидариз дарс ва тербия тувуз гъюрайир ву. Хъа бицIидариз мялим классдиз аьхниккан ккутIурччвну дуфнайир ваъ, хъа учв къайдайиз духну, ярамиш вуйи палат, уччвудар туфлийир алахьну дуфнайир вуди ккунду. Мялимдин юруш – му дугъаз ади духьну ккуни дерин аьгъюваларси, пишейин важиблу пайра ву. Гьелбетда, жигьил пишекрин образованиейин дережайизра лигну ккунду. Гьякьди кIуруш, таза мялимдихъди сюгьбат дубхну, думу мектебдиз гьаз гъафнуш, гьерхну ккунду.
Аьхю пай бицIидар дарснахьна маракьламиш хьувал гизафси мялимдилан асиллу ву. Гьаддиз мялимди чахьна дуфнайи бицIидар вари терефарихъанди ахтармиш дапIну ккунду. Саспи мялимари бицIидарин улихь дарс пуз дархьи урхурайириз «зигьимсуз» кIури тягьнийир йивури шулу. Думу ухшарсуз ляхин ву. Дарс аьгъюди дарш, бицIир жара ляхнариз кIубан вушул…
Узу регьбервал гъабхурайи классариъ гьаммишан ужуди урхру баяр-шубар ади шулийиз. Фунуб выпускной класс вуш кIваиинди имдариз, саб классдиан 5 урхурайири мектеб гъизилин медалариз ккудубкIнийи. Узухь аьгъювалар ва тербия гъадабгъурайидари гьар йисан шагьрин ва республикайин олимпиадйириъра заан йишвар гъадагъури шулу.
Дугъриданра, Мухлисат Аьбдулкеримова Дагъ.Огни шагьриъ мялимарин, урхурайидарин арайиъ ужуб гьюрмат айи кас ву. Думу жямяаьтлугъ ляхнарин кIакIначира ву. Фунуб конкурс гъабхьишра, Мухлисат мялим душваъ иштирак хьуз гьязур ву. Дагъ.Огни шагьрин руководствойи, образованиейин управлениейи дугъан ляхниз аьхю фикир ва кьимат тувра. Саб якьинди пуз шулу, Мухлисат Мустафаевнайи мектебдиъ урхурайи бицIидарин фагьмиъ, юк1вариъ убзурайи инсанвалин, аьгъювалин удрари баркаллу ва чухсагъулин бегьер тувди.
