Гюльнара Мягьямедова
«Урусатдин халкьарин сабвалин йисан литературайин ва китабар чап апIбан цирклиз, милли чIалариинди бикIру, литературайин саб арандиъ айи авторариз ва таржумачйириз, гизафси регионариъ, артухъ фикир тувуб лазим ву», – гъапну Урусатдин Президент Владимир Путинди.
Табасаран чIалниинди бикIурайидарин аьгьвалат фициб вуш аьгъю апIуб метлеб вуди, улихьна йигъари учу газатдин редакцияйиз Дагъустандин писателарин союздин табасаран секцияйин кIулиъ айи Гьюсейн Аьбдурягьмановдиз теклиф гъапIнийча.
Гьюсейн Аьбдурягьманов, Дагъустан Республикайин культурайин лайикьлу гъуллугъчи, шаир, прозаик, Урусатдин писателарин ва журналистарин союзарин член, шиърарин ва прозайин хайлин китабарин автор ву. Думу «Дагъустан» ГТРК-йин табасаран чIалниинди радиопередачйир гьязур апIру редакцияйиъ редакторди, «Табасарандин нурар» газатдин редакцияйиъ, «Дагъустандин бизнес», «Ппази», «Литературайин Дагъустан» журналариъ гъилихну. Гьаму йисан сентябрин вазли Хив райондин Чювекк гъулаъ бабкан гъахьнийи Гьюсейн Аьбдурягьмановдин 75 йис тамам шула.
Дугъахъди гъубху сюгьбат исихъ чап апIурача.
– Гьюсейн Мягьямадович, уву Дагъустандин писателарин союздин табасаран секцияйин кIулиъ ляхин апIури магьа сад йискьан ву. Секцияйин ляхникан, табасаран чIалниинди бикIру авторарикан, ляхниъ алахьурайи месэлйирикан ктибтуб ккун апIураза.
– Ав, му гъуллугънаъ лихури магьа саки сад йискьан вуйиз. Секцияйин ляхник гьичра гьяракат кипуз шуладарзухьан, фицики дидин ляхниз артухъ фикир туврудар адар. Улихьнаси Манаф Шамхаловдин 110 йис тамам хьпахъди аьлакьалу серенжем тешкил гъапIнийча. Гизафдариз теклифар хътаънийча, амма гъафидар 9-10 кастIан гъахьундайи. Дагъустандин писателарин союздин табасаран секцияйин дахилнаъ айидар вари 15 кас ву. Гьадрарра секцияйин серенжемариз уч апIуз читинди алабхъуру.
2026-пи йис Урусатдин Президентди Урусатдин халкьарин сабвалин йис вуди мялум дапIна. Мягьячгъалайиъ, Дербентдиъ, республикайин районариъ, библиотекйириъ, мектебариъ милли чIалариинди серенжемар гъахура. Дицисдар мажлисариз Дагъустандин писателарин союздин членариз теклиф апIури шулу. Серенжемарин метлеб халкьдин арайиъ дуствал, сабвал мюгькам апIуб, гележегдин наслариз ужудар насигьятар тувуб ву.
Улихьнаси Дагъустандин писателарин союздин членариз Мягьячгъалайин 58-пи мектебдин директор, ихь ватанагьли Шамил Аьлиевди чпи гъабхурайи аьхю серенжемдиз теклиф гъапIунчуз. Дина республикайин авар, дарги, гъумугъ, табасаран, лак ва жара миллетарин вакиларра хъади гъушунча. Душваъ Каспийск шагьрин образованиейин управлениейин кIулиъ айи Лариса Абрамовара иштирак гъахьнийи. Гьаму газатдин машарилантина миллетарин сабвал мюгькам апIру, баяр-шубарин ватанпервервалин гьиссар артухъ апIру серенжем гъабхбаз Шамил Гьябибуллаевичдиз чухсагъул мялум апIуз ккундузуз.
Гьаму вазлин 17-ди учухьна саб гьяфтайизди Урусатдин писателарин союздин председателин заместитель Геннадий Иванов кIулиъ ади Москвайиан писателарин делегация гъюбанди ву. Дурарихъди республикайин шагьрариъ телевизионный передачйир гьязур апIуб планламиш дапIна.
– Хусуси метлеб айи дявдин операция давам шули 4 йистIан артухъ ву. Думу женгариъ табасаран баяри чпин кьягьялвал улупура, гизафдари, игитариси, Ватан бадали чпин уьмрар тувну. Ихь шаирари, писателари чпин эсерариъ табасаран кьягьяларин дирбаш’валикан бикIури айин?
– Дугъриданра, Урусатди Украинайиъ гъабхурайи хусуси метлеб айи дявдин операцияйиъ гизаф табасаран баяр иштирак шула. Улихьнаси учухьна хяларди дуфнайи дарги баяри чпин командирин яман тярифар апIурайи. Хъа командир ихь Куркакк бай, Урусатдин Игит Ярамир Темирханов ву. Табасаран баярин игитвал сарихьдира тевуз шулдар. Магьа ихь бицIи халкьдин арайиъ Урусатдин 5 Игит а. Гьацдар игитарикан, чпин ватанпервервалин буржи тамам апIурайидарикан ктибтуб, эсерариъ, макьалйириъ дурарин гьунарарин ад за апIуб ич буржи вуйич.
Ав, гизаф авторари чпин эсерариъ эскрарин гьунарар улупура. Хъа шаирар дарударира, чпин кIван хажалат ачухъ апIури, ихь чIалниинди, урус чIалниинди шиърар дидикIну, дурар узухьна хътаури шулу. Узу шиърар къайдайиз хураза ва Дагъустандин гьюкуматдин педагогвалин университетдиъ лихурайи мялимарихьна хътаураза (дурари СВО-йин иштиракчйирикан нубатнан том гьязур апIура).
Гьаму улихьнаси узухьна Гюлжамал Амирялиевайи хусуси метлеб айи дявдин операцияйиъ кечмиш гъахьи чан бай Аьгьмад Амирялиевдиз бахш дапIнайи шиир хътапIну. Дишагьлийи чан кIван аьгь апIуз даршлу гьарай-суза, хажалат вари шиъриъ тIапIна. Магьа думу шиърин гафар:
Хулаъ йишвну пашманди шам убгура,
Ялгъуз дада деъна, сюбюгьнар хъаъри,
Бахш апIури бализ дюъйир, ишура,
Балин дердну дада, шамси, ерцIура.
Дадайи чав-чакна текрар апIура:
«Нацистарихъди вуйи гъизгъин женгнаъ,
Душмнин гюлле кубкIну уву дахънайган,
Жан бай, узу яв багахь гьаз хьадайкIан?»
Йигъну давам шулу сюгьбат дадайин,
Балин накьвдин гъвандик кивну маш.
Балихъ мягьрум хьубтIан зурба дерд айин?
Балин машси гьугъубжвура мармардаш.
Дадайин юкIв хъубгънадар, ваъ, либгура,
Нагагь чан бай гъяш таяригъ, дустаригъ…
Умуд кади балин сурат абгура,
МучIу завук кайи аку хядаригъ.
Дадайин багърум убгура, дугъхьан чан бай чIивидарин арайиъ имдрувалихъ гьич хъугъуз шуладар. Гьамцдар шиърар хайлиндари дикIура, хъа гьаму дишагьлийи чан цIарар шаириси хъайи-хъайиси ккабалгна.
– Гьамус яв яратмишарихьна илтIикIурхьа. Магьа йиз улихь цIийиди удубчIвнайи яв нубатнан китаб, шиърарин гъварч «Ахсрар» дипнайиз. Гьаму китабдиканра сакьюдар гафар йип.
– Гьаму йисан сентябрин вазли йиз 75 йис тамам шулайиз. Китаб йиз юбилейихъди аьлакьалу вуди адабгънайиб ву. Дидиъ табиаьтдин такабурваликан, Ватандихьна вуйи гьиссарикан, мюгьюббатдикан шиърар тувна. Жвуван Ватандин табиаьт иллагьки жвуваз варитIан утканди, успагьиди рябкъюру. Багъри Ватандин гюрчегвал аннамиш апIуз хьуб инсандин уьмрин ва яшайишдин дибра, бинара ву. Багъри табиаьтди инсандин юкIв такабур дапIну, дидик паплар кивру, гьаддиз гъачIириз чан майит багъри ругдик кивну ккун шулу.
Мюгьюббатдикан вуйи шиърариъра аьхю кьувват а. Хъа гьяйиф, думу цIарар жанлу апIуз варидариз кьувват адар. Бязидари дурариз хъабалгнайи гафар ву, дупну гъитру. Хъа шаири цIарариъ зурба кьувват ибтра. Дугъу чан шиърариъ улариз дярябкъру успагьивал, манивал ибтну, устайи цалси тикмиш дапIну, дурар китабдиъ чап апIура. Дицдар шиърарин уьмурра ярхиб шулу.
«Ахсрар» китабдин сифтейин гафнан кьяляхъ йиз гирами дуст, ачухъ ва жумарт, жвуван халкьдихъан юкIв убгру айи, саб хайлин аьхю гъуллугъариъ гъилиху Буньямин Багъдаевдин гьюрмат уьбхюри, дугъаз бахш вуйи шиир тувназа.
Йиз 75 йисандин юбилейиз Дагъустандин гьюкуматдин чапханайиъ айи табасаран редакцияйин аьхюну редактор Феруза Султановайи йиз «Кьисмат» кIуру шубубпи роман чапдиан адабгъуз гьязур дапIна. Роман урхрудариз кьабул шул кIури, умуд кивраза. Дидиъ айи образар муганайиз дагълуйирин литературайиъ ишлетмиш дапIнайидар дар.
– Гьюсейн Мягьямедович, редакцияйиз гъюбаз увуз чухсагъул. Табасаран шаирарин ва писателарин ляхин жанлу апIуз кьувват тувривуз. Яв кIваъ айи ужудар хиялар кIулиз удучIврияв.
