Феруза Рамалданова

 
Йишвариин жямяаьтлугъдин дуланажагъ артмиш апIури, гьюкмин кIулиъ айидари хайлин уьлчмйир кьабул апIура. Асккан Ярккарин гъулан администрацияйин глава Гьяжириза Къулиевди (шиклиъ) ич сюгьбатнаъ къайд апIурайиганси, му поселениейин жямяаьтлугъдин яшайиш аьхиримжи вахтна хайлин улихьна дубшна. Хъуркьувалар а, камиваларра, гьелбетда, адарди даршул. Асккан Ярккарин ерли поселениейин дахилнаъ 5 гъул а: Асккан Яракк, Заан Яракк, Яргъил, Сюгют ва Зюрдягъ. Уьмуми гьисабариинди, гьамусяаьт му гъулариъ 230 хизан ва 1966 агьали яшамиш шула. Му гъуларин гьякьикьатдикан гьаму макьалайиъ яркьуди мялуматар туврача. 

Мектебар бахтавар уьмрин бин ккиврайи маканар ву

– Дугъриданна, жикъи муддатнаъ ич поселениейин гъуларин жямяаьтлугъдин уьмур хайлин терефариан дигиш гъабхьну. Гьелбетда, гъуларин артмиш’вал социальный карханйирин тяминвалилан гизаф асиллу шула. Му месэла учухь гьял дапIна. КьатI’иди кIурза. Асккан ва Заан Яракк – му кьюбиб гъулариъра деврин вари тIалабариз тялукь мектебар ляхник ка. Асккан Яракк мектебдихъ ужуб спортзалра хъа. Душвариъ ляхин заан дережайиъди тешкил апIуз лазим вуйи вари шараитар яратмиш дапIна. Ляхинра гъабхура. Яргълиан урхурайидар мектебдиз Яраккна хпан ляхин ккабалгна, автобус ляхник кади хайлин йисар ву. Му жигьатнаан саб жюрейинра читинвалар адар. Зюрдягъ гъулаъ айидар кьюб хизан ву. Душваъ баяр-шубар адар.
БицIидариз мектебдиз улихьна вуйи аьгъювалар ва тербия тувбан месэлайи артмиш шулайи насларин аьгъюваларин сяргьятар яркьу ва мюгькам апIбаъ аьхю роль уйнамиш апIура. Му жигьатнаан учухь кьюб дестейиз баяр-шубар кьабул апIуз мумкинвал ади, «ДеккучIимир» багъ либхура.

Культура милли девлет ву

– Культурайин аьгьвалатнакан фу пуз шулу?
– Ич поселениейиъ кьюб Культурайин хал, саб клуб ва кьюб библиотека а.
Хив райондин яшайишдинна экономикайин артмиш’валин программайиз асас вуди, улихьнаси улупнайи тикилишар дибдиан рас апIбан уьлчмйир тамам дапIна. Ляхин лазим дережайиъди ккабалгбаз вари мумкинвалар а. ИкибаштIан, вари месэлйир сатIиди гьял апIуз сабанра удубкьруб дар. Уьмуми гьякьикьат фикриз гъадабгъиган, гъулан жямяаьтлугъди наразиваларра улупурадар. Аьксина, халкьдин дуланажагъ хайлин улихьна дубшнайивалиинди учу дамах апIурача.

Сагъламвал, спорт

– Ерли администрацияйин жямяаьтлугъдин игьтияжар тамам апIури, учухь кьюб ФАП ляхник ка. Душвариъ тажрубалу пишекрар лихура. Заан Ярккарин ФАП-дин тикилишар лап йирсидар вуйиб фикриз гъадабгъну, душваъ цци РД-йин Минздравдин рякъ’ан цIийиди модулин ФАП дивбан ляхнар башламиш дапIна. ФАП ерлешмиш шлу йишв ккадапIну лазим къайдайиз дубхна. Багарихьди му ниятар уьмриз кечирмиш апIрувалиин инанмиш вухьа.
Агьалйирин сагъламвал мюгькам апIбаъ, гьелбетда спортдира важиблу роль уйнамиш апIура. Учухь жигьиларра гизаф а. Спортдихьна жигьиларин аьшкь артухъ апIури, кьюбиб гъуларин арайиъ спортдин майдан кьувватнаъ ади хайлин йисар вуйи. Гьамус думу йишв’ин райондин администрацияйин ва спонсорарин уьмуми кьувватариинди «Фагьумлу майдан» тикмиш апIура. Душваъ спорт артмиш апIбаз стадион, бицIидари эрг’вал йивбаз тялукь шараитар айи майдан ва хусуси метлеб айи дявдин операцияйиъ Урусат ва багъри Ватан бадали жанар фида гъапIу ихь кьягьялариз бахш вуйи КIваинди уьрхбан багъ ерлешмиш хьибди. Тикилишчивалин 70% ляхнар тамам дапIна. Вари ляхнар аьхирихъна дуфну, багарихьди майдан ачмиш апIрувалик умуд киврача.
Шараитар айивалин натижайиъ ич жигьилар райондин дережайиъ гъахурайи гьарсаб талитнаъ иштирак шула, хъуркьуваларра а.

Ужуб рякъ артмиш’валин диб ву

– Гьяжириза Гъаинбегович, ужуб рякъ, якьинди, яшайишдин артмиш’вализ аьхю кюмек ву. Учвухьна гъюрайи рякъярин, гъуларин кючйирин гьял фициб ву?
– Аьхиримжи йисари Хив райондиъ гъуларин артмиш’вализ дериндиан фикир тувна. Район экономикана яшайиш жигьатнаан артмиш апIбан метлеблу программа тамам апIури, учухьна гъюру рякъ’ин асфальт улубзну хайлин йисар ву. ИкибаштIан, табиаьтдин дигиш’валарин, мархьарин натижайиъ рякъяр хайлин чIурра шула. Дурари гьарвахтна чпихьна фикир жалб апIура.
Кючйирин аьгьвалатнакан гъапиш, саки гьар йисан бицIи расвалин ляхнар гъахурача, вушра, гъуларин гьякьикьатди субут апIурайиси, яшайишдин хулар саб жюрейинра тIалабар фикриз гъададагъди дивнайивалиан рякъюн мюгькамвализ манигъвал арайиз гъюбан дюшюшар шулу.
Аьхиримжи вахтна Асккан Яракк уьмуми гьисабариинди 350 метрин манзилнаъди Юзбековдин ччвурнахъ хъайи, Горное, Дагестанская кючйир, хъа Заан Яракк Мирзабег Багъичевдин ччвурнахъ хъайи кючйир рас дапIнача. Текрар апIураза, гъулариъ кми-кмиди мархьар ургъбан натижайиъра рякъяр пуч шула. Мархьариан шулайи зарар арайиан адабгъури, цци ич администрацияйин вари гъуларин кючйир къайдайикк уьрхбан метлебниинди хайлин ляхин дубхнача. Дидихъди сабси, гъуларин аьтрафариин али гъядар рас апIбазра фикир тувнача. Аьгьвалат гюзчиваликк уьбхюри, айи мумкинвалариз лигну, администрацияйин ва жямяаьтдин кьувватариинди месэлйир гьял апIури шулча.
– Агьалйир убхъру марцци штухъди тямин апIбакан фу пуз шулу?
– Убхъру шид вари гъулариъ а. Агьалйири штуз игьтияж гьисс апIувалин месэлйир учухь имдар.
– Жямяаьтлугъ электроэнергияйихъди, табиаьтдин газрахъди тямин вуйин?
– Ич агьалйири табиаьтдин газракан мянфяаьт ктабгъури хайлин йисар ву. Анжагъ думу ахмиш хьувалин гуж бицIиб вуйивалиан агьалйири вахт-вахтарик наразивалар улупури шулу.
Хъа акварин месэлайикан улхуруш, думу ич терефнаъ варитIан учIру месэла ву гъапишра, кучIал шулдар. Гъулариъ 50% урснайи шалмнар йирсидар ву. Асккан Яракк асккан мягьлайиъ му месэла гьял апIбан метлебниинди шалмнар дигиш гъапIну. Хъа имбу терефнаъ гьякьикьат гъагъиди гъубзра.
Агьалйири гъубгу аквнан гьякъи лазим саягъниинди тувра. Жавабдар гъуллугъарин улупбариз асас вуди, пуч’валар адар, вушра аьгьвалат йислан-йисаз текрар шула.

Мянфяаьтлу АПК

– Ярккарин поселениейин ихтиярнаъ 3850 гектар мулк а. Жил жюрбежюр метлебариз, асас вуди ЛПХ-йириз жара дапIна. Хайлин жилар хярариз илтIикIна. Гьарсари чан хизандин хусуси метлебариз бистнин мейвйир битмиш апIура. Малдарвалин циркилра гьелелиг кьувватнаъ ими. АПК-йин циркил артмиш апIури, учухь «Возрождение» ва «Риза» фермервалин мяишатарра кьувватнаъ а.
Гьамусяаьт учухь 2000 аьхю малар ва 3000-рилан артухъдира марччар уьрхюра. Малар-марччар гъуларин аьтрафариин, галариъ уьрхюра.

 
Зирзибилин месэла учIруб ву

– Йишвариин марццишин уьбхбаз дикъат фикир туврача. Му жигьатнаан саб жерге серенжемарра гъахурача, читинваларра гизаф шула. Месэла жямяаьтдихъди сигъ аьлакьайиъди гьял апIурача. Вазли саб ражари зир-зибил машинариъди админисрацияйин аьтрафариин улупнайи йишваз гъабхурача. КьатI’иди кIурза, му месэлайихьна гьелелиг вижнасузди янашмиш шулайидарра хайлин гъузра.

Гъазанжар артухъ шула

– Гъи жюрбежюр терефариан гъазанжар бюджетдиз жалб апIуб гьюкмин важиблу месэла дубхьна. Му рякъ’ан учура зегьмет зигурача. Натижайиъ цци гьамусдиз ич поселениейиз дивнайи план 80% тамам дапIнача. Му месэла гюзчиваликк ккайич.
– Гьамусяаьтна ичв гъулан асас гъайгъушнар фицдар ву?
– Гъулариъ гъайгъушнар, фукьан зегьмет гъизигишра, ккудукIрудар дар. Гъуларин аьтрафариин рякъяр рас апIбахъди сабси, гьамус гъюрайи кьюрдун фаслиъ акварин месэла гизаф гъагъи дережайиз илтIибкIбан хатIа аьхюб ву. Му месэлайи, йисариинди текрар апIурашра, гьелелиг архаинвал туврадар.
Йишвариин арайиз гъюрайи месэлйир гьял апIбан рякъяр агуз шулу, амма уьлкейин саламатвал варитIан читниб дубхьна. Вари ашра, инсанарин юкIварик сикинвал ктар. гьамусяаьт ич поселениейин гьисабнаъ айи гъулариан 120 жигьили СВО-йиъ ихь уьлкейин хатIасузвал ва аьтрафар баркаллувалиинди уьрхюра. Хусуси метлеб айи дявдин операция ккебгъхъанмина 15 касди чпин жанар игитвалиинди душваъ фида дапIна. Дурарикан 10 жигьил Асккан Ярккан ву. Гьарсарин хизандиз учхьан шлу кюмек тувуб ич асас вазифа дубхьнайич.
Гъи учухь ватанпервервалин месэлйир варитIан заанди, пакди уьрхюра гъапиш, узу ягъалмиш шулдарзу.