Умгьанат Сулейманова
Гъийин дюн’яйин аьгьвалатнакан гъеебхьиган, варидарин юкIварик гъалабалугъ кабхъра. Гъунши уьлкейин жилариин гъягъюрайи гьяракатари армияйиъ гъуллугъ апIбан яшнакк ккуркьнайи баяр хулаъ айидарин кIваз лап аьзият тувра. Дупну ккундуки, Украина нацистарихьан марцц апIбан, ислягь халкь, Ватандин Аьхю дявдин ветеранар, кьабидар, бицIидар, дишагьлийир бандерайин нацистарихьан уьрхбан гъизгъин женгариъ гизаф эскрар ишитирак шула ва, хайлиндари чпин жанар фида гъапIну.
Аьдат вуйиганси, хусуси метлеб айи дявдин операцияйиъ гъакIи гьарсар эскриз чав гъурху мектебдиъ кIваинди уьрхбан кьул ачмиш апIура. Чпи улупу гьунарариз лигну, йикIбан кьяляхъ дурар Кьягьялвалин орденарихъди, лишанлу дапIна. Гьадрарикан сар жигьил лейтенат, 36-пи нумрайин жаради вуйи мотострелковый бригадайин командир Мягьямад Мягьямадов ву.

Мягьямад Гьяжимягьямадович Мягьямадов, Дербент райондин Рубас гъулаъ 1996-пи йисан бабкан гъахьну. Хизандиъ думу варитIан бицIину бай ву. 2013-пи йисан багъри Рубас гъулан мектеб ужудар аьгъювалариинди ккудубкIну, чан уьмур РФ-дин Яракьлу кьувватариъ гъуллугъ апIбаз бахш апIуб метлеб вуди, жигьили Новосибирскдин заан дявдинна командный училищейиъ урхуз учIвну, думу заан аьгъювалар ади ккудубкIуру ва Бурятия Республикайиъ гъуллугъ апIуз гъягъюру. Военный гъуллугънаъ алахьру читинвалариз дилигди, Мягьямад Мягьямадовди, чаз абйир-бабари ва мектебдиъ мялимари туву тербияйиз вафалу вуди, нумуналуди гъуллугъ тамам апIури гъахьну. Мугъан гьякь ватанпервервал гележегдин наслариз чешне вуди гьаргандиз гъубзну.
КIури шулу, мектеб бицIирин кьюбпи хал ву. Душваъ дугъу тербияра, аьгъюваларра гъадагъуру. Мягьямаддикан макьала бикIурайиваликан хабар гъабхьи дугъан классдин руководитель Наргиз Мягьямадова узухъди телефондиан аьлакьайиз удучIвну. «Мициб мумкинвал имиди, узу дарс киву кьягьял игитдикан кьюб гаф пуз ккундузуз, – ккебгънийи Наргиз Мягьямадовайи. – Мягьямад урхурайи классдиъ 20 баяр-шубар айи. 4 риш ва 16 бай. Мектеб ккудубкIну йицIуд йистIан артухъра ву, амма дурари гъира узухъди аьлакьа уьбхюри ими. Думу классдиъ урхури гъахьи йицIийирхьур баликан йицIури военный гъуллугъ ктабгъну. Гьар цIийи йис улубкьган, январин вазли дурар узухьна уч шуйи. Вари сабсдар, саб саягънан эскервалин палат алабхьнайи, уткан баяр вуйиз дурар. Эвлемиш шлуган, дурарин сумчрариъ узура иштирак шули, гьаци гизаф шаду йигъар гъахьнийич. Вотсапдиъ классдин десте ачмиш дапIну, гъийин йигъазкьан дурарихъди аьлакьа айиз. Украинайиъ хусуси метлеб айи дявдин операция ккебгъхъанмина, дурарихъди аьлакьа уьбхюраза. Дурарикан гъакIир сар Мягьямад вуйиз. Думу, гьаммишан шаду инчI кайир вуйи, мектебра ужудар аьгъювалариинди ккудубкIнийи. Эскервалин гъуллугънаъ алахьурайи читинвалариз, аьзиятариз дилигди, аьхюну лейтенант Мягьямад Мягьямадовди учу чаз мектебдиъ туву тербия батIул гъапIундар ва, гьюкуматдин, хизандин, багъри инсанарин умудлу даягъси гъузну. Дугъу чаз туву жикъи уьмриъ чан вари кьувватар Урусатдин милли маракьар уьрхбаз бахш гъапIну.

 
Мицисдар баяриинди ихь уьлке гьаммишан утканди хьибди. Хусуси метлеб айи операцияйиъ гъуллугъ апIурайи имбу вари жигьилариз, нацистариин гъалиб духьну, чпин хизанарихьна хътаркуб ккун апIураза. Хъа Мягьямад учу гьаммишан кIваъ уьрхидича ва дугъан гьунарар ихь насларира кIваълан гьархидар.

 
Веледдиз варитIан багахь кас дада ву. Гьелбетда, Мягьямаддикан вуйи макьала бикIруган, дугъан дада Назиратдихъди аьлакьайиз удручIвди фици гъузуз шул?
Назират халайиз юкьур велед а, шубур бай ва сар риш. Узу дугъахъди телефондиан сюгьбат гъубхнийза. Думу Мягьячгъалайиъ чан шуран хулаъ айи. Назира халайин жилирра ухди кечмиш гъахьну. БицIину бай Мягьямаддира 28 йис яшнаъди гъуллугънан буржи намуслувалиинди тамам апIури, чан жигьил жан фида гъапIну. Дугъу Аллагьди чаз туву жикъи уьмур гизаф маракьлуди ва игитвалиинди хъапIну. Мициб дерд кайи дадйирихьна илтIикIну сюгьбат гъабхруган, фициб суал тувруш, фу кIуруш, мюгьтал шулу. Хъа Назира халайи Мягьямаддикан чав ктибтнийи.

 
«Мягьямад бицIидихъанмина эскервалин гъуллугъниин юкIв алир вуйи. Узуз шубур бай азуз ва дурар сабси ккундузуз. Хъа Мягьямад саб аьламатнан, ужур велед, дарсарихьна ва гьарсаб ляхнихьна жавабдарвалиинди янашмиш шлур вуйи. Дугъаз чав ктабгъу гъуллугъ гизаф кьабулди вуйи. Мектеб ккудубкIу йисан дугъхьан урхуз кучIвуз гъабхьундайи. Гъюру йисан ужуди гьязур духьну Мягьямад Новосибирскдин заан вуйи училищейик урхуз кучIвну. Хьуд йисан дурхну, Урусатдин жюрбежюр военный частариъ гъуллугъ апIури гъахьну. 2022-пи йисан январин эвелиъ Мягьямадди узуз телефон гъапIнийи ва «Дада, узу гъуллугъ апIурайи частнаъ айи эскрарихъди Белорусияйин сяргьятарихъна дявдин аьгъювалар гъадагъуз гьаъра», – гъапнийи.

 
ВуйиштIан, Мягьямаддиз багарихьди чпи Украинайин айитI учIвруваликан аьгъяди гъабхьну. 2022- пи йисхъанмина Мягьямадди гъуллугъ гъабхурайи мотострелковый бригадайин хусуси состав Херсон область бадали вуйи гъагъи женгариъ шубуд йисан иштирак гъахьну. 2024-пи йисан сентябрин эвелиъ йиз бай жигьил командир, Мягьямад Украинайиъ Херсон шагьрин сяргьятар азад апIурайи женгариъ куркIу гюллйириан гъакIну.
НивкIукдира сар абайиз ва бабаз веледдин дерд дярябкъри. Узхьан гъийин йигъанра бай гъакIну кIури хъугъуз шули адарзухьан. Думу сарун гъюз гъидар, хъа дугъан шикил гьаммишан йиз уларихь хьайиз ва, «дада» дупну, сабпи вахтари унчIвар арццну гъюр кIури, хиял шулиз», – ктибтурайи Назират халайи.