Феруза Рамалданова

Улубкьурайи 2026-2027-пи цIийи урхбан йисан улихьна Хив райондин Культурайинна эрг’вал йивру центриъ райондин мялимарин нубатнан августдин конференция кIули гъубшну. Райондин глава Ярмет Ярметовдин гюзчиваликкди кIули гъубху серенжемдиъ саки вари мектебаринна бицIидарин багъарин вакилар иштирак гъахьну.

Конференция ачмиш апIури, райондин главайи образованиейин гьарсар гъуллугъчи му машкврахъди тебрик гъапIну ва вари мялимариз улубкьурайи цIийи урхбан йисан заан хъуркьувалар ккун гъапIну.
– Гьюрматлу мялимар ва тербиячйир! Илим саки гьарсаб девриъ жямяаьтлугъ артмиш’валин бина ва диб ву. Аьхиримжи йисари Урусатдиъ, образованиейин цирклин модернизация гъабхбан метлебниинди, кьатI’и уьлчмйир кьабул дапIна. Му жигьатнаан Хив райондиъра духьнайи дигиш’валарикан хайлин пуз шулу.

 
Учвкан гьарсариз мялимарин маважибдин месэлара гизаф важиблу ву. Думу за апIбан месэлйир гюзчиваликк кка. Мялум вуйиганси, мялимдин маважиб хайлин улупбарилан асиллу шула.

 
Пуз ккундузуз, гьамусяаьтна райондин мектебариъна бицIидарин багъариъ уьмуми гьисабариинди 800-дилан зиина пишекрар лихура. Дупну ккундуки, му гьисабнаан хайлиндариз саб жюрейинра пишекарвалин категория адар. Мициб аьгьвалатну, гьелбетда, сикинсузвалра кипра. Мялимарин пишекарвалин дережа за апIбан месэла гьял апIуб чарасуз ву. Гьелелиг му месэла йишвариин зяифди гъубзра. БицIидарин багъариъра му месэла къайдайиз хуб чарасуз ву, – къайд гъапIну Ярмет Ярметовди.
Хив райондин образованиейин цирклин аьгьвалат ачухъ апIури, РОО-йин начальник Назаряли Тарлановди аьхю доклад гъурхну. Дугъу ккудубшу урхбан йисан райондин образованиейин цирклиъ гъазанмиш дапIнайи хъуркьуваларикан, гьял апIбаз ккилигурайи саб жерге месэлйирикан яркьуди гъапну.
– Гьюрматлу мялимар! Гьюрматлу гъийин конференцияйин иштиракчйир!
Гъи му зализ нубатнан ражари образованиейин гъуллугъчйир уч духьнахьа. Му серенжемди, ухьуз ихь улихь дийигънайи учIру месэлйир за дапIну, дурар гьял апIбаъ уьмуми рякъяр агуз мумкинвал тувди.
Образованиейин гъурулуш улихьна гъабхбан, дидин ери за апIбан бадали, мектебдин, хизандин ва гьюкуматдин маракьар уьрхбаъ сабвал дубхьну ккунду. Фицики ихь варидарин асас метлеб гьюкуматдиз хайирлу ва мянфяаьтлу ватандаш тербияламиш апIуб вуйихь.
Улубкьурайи урхбан йисан Хив райондиъ образованиейин 39 идарайиъ ляхин гъабхиди. Дурарикан 26 – мектебар, 9 – мектебдиз улихьна вуйи аьгъюваларна тербия тувру бицIидарин багъар ва 4-сана аьлава аьгъювалар тувру идарйир ву. Лазим кьадар урхурайидар имдрувал ва мектебдин тикилишар лап хатIалу гьялназ дуфнайивал себеб вуди, Зильдккарин асас аьгъюваларна тербия тувбан мектеб хъябкьну. Гьяракатнаъ айи мектебарикан Ккугъ ва ЦIанитI гъуларин мектебарин дараматариъ аьгъювалар ва тербия тувбан жигьатнаан хатIасуз шартIар яратмиш дапIнашра, дурарра лап йирси гьялназ дуфна.
Дупну ккундуки, мектебдиз улихьна вуйи аьгъювалар ва тербия тувбан ляхин ккабалгбан бадали, йишвариин зегьмет зигура, амма гьелелиг му рякъюъ пишекрарин ва ужагъарин игьтияж’вал гьисс апIура. БицIидарин багъариъ айи баяр-шубарин кьадарну райондиъ айи вари бицIидарин уьмуми кьадарнакан 25% тяйин апIура. БицIидарин багъарин нубатнахъ дийигъну хайлин бицIидар гъузна, фицики райондиъ зат багъар адру гъуларра хайлин ими.
Мектебариъ урхурайи 2200-дихьна бицIидариз аьгъювалар ва тербия тувбиин 800-тIан артухъ мялимар машгъул ву. Дурарикан 189 бицIир сабпи классдиз тазади кьабул дапIнайидар ву. Гьелелиг кьюб сменайиъди аьгъювалар гъадагъурайи мектебарра имихьуз. Му улупбари гьелелиг классарин ужагъарин кьитвал гьисс апIурайи йишварра имбуб субут апIура.
Уьмуми улупбариз гъилигиш, мектебариъ баяр-шубариз деврин лазим шараитар яратмиш дапIна. Тялукь аьгьвалатнаъ урхурайидари йислан-йисаз заан хъуркьуваларра гъазанмиш апIура. Гьаци, мектеб ккудубкIу 102 выпускникдикан 15 касди гъизилинна арсран медалариз лайикь аьгъювалар улупну. Йислан-йисаз хъуркьувалариинди мектеб ккудубкIурайи живанарин кьадар артухъ шулайивалиин ухьу кьадарсуз шад вухьа. Мектеб ккудубкIурайидарикан гьарсар, сифтена-сифте халис ватандаш духьну, хъасин багъри райондин, Урусатдин даягъ шлувалик умуд киврухьа.
Выпускникарин хъуркьуваларикан улхури, саб вуйи имтигьнарин натижйириканра дарпиди гъибтуз шулдар. Медалин сагьибар гъахьи выпускникари имтигьнар тувбакан гъапиш, дурарикан гьарсари ужудар аьгъювалар айиб улупну.
Амма, ухьу мушваъ йишвариин гъузрайи гъалатIариканра дупну ккунду. Гьяйифки, ЕГЭ-йин натижйириз асас вуди, 2026-пи йисан Хив райондин 9 выпускникдихьан аттестатар гъадагъуз гъахьундар. Ухьу дурарин гьарсарин кьисматнахъан жавабдарвал гъабхурайиб кIваълан гьархну ккундар.
Хъуркьуваларикан улхури, райондин ва республикайин дережайиъди гъахурайи олимпиадйириканра пуз ккундузуз. Ав, баяр-шубар иштирак шула. Бязи предметариан ужудар аьгъюваларра улупура. Амма му олимпиадйирин улупбари хайлин асас предметариан ихь бицIидариз лап асккан дережайиъдикьан аьгъювалар адрувал субут апIура. Гьадму гьисабнаан математикайиан, физикайиан, химияйиан, биологияйиан, харижи чIалариан, тарихдин дарсариан, обществознаниейиан, информатикайиан вуйи олимпиадйириъ иштирак гъахьи асас пай урхурайидари йислан-йисаз зяиф аьгъювалар улупура. КьатI’иди гъапиш, дурарикан хайлиндари гьич саб табшуругъкьан тамамвалиинди дюзди гьял гъапIундар. Му улупбари ухьуз гьял дарапIу хайлин месэлйир имбуб субут апIура. Мушваъ жавабдар касари фикир апIуб чарасуз ву.
Хив РОО-йин пишекрари, урхурайидарин аьгъюваларин ери за апIбан бадали, тялукь программа кьабул дапIну, думу юрутмиш апIбан асас рякъяр тасдикь дапIна. Улупнайи камивалар терг апIбан жигьатнаан улубкьурайи йисан образованиейин ужагъариъ жавабдарвалиинди ляхин гъабхуб чарасуз ву. ФГОСарин тIалабариз асас вуди, образованиейин улупнайи программйир саки вари дережйириъди тамам дапIну ккунду. Хъа лазим шартIар ухьуз, текрар апIураза, ахьуз.
Жиниб дар, аьхиримжи вахтари пишекрарихьна вуйи тIалабарра дигиш духьна. Гъи пишекар гьамусдин деврин дигиш’валарихъди ва тIалабарихъди ттархьну гъягъюз удукьрур духьну ккунду.
Улубкьурайи 2026-2027-пи урхбан йис ужудар хъуркьувалариинди къаршуламиш апIбан бадали, йишвариин мялимарин, урхурайидарин ва абйир-бабарин гележегдихьна вуйи лигбар дигиш дапIну ккунду. Деврин тIалабариз тялукь зегьмет дизригиш, насларра зяифдар хьпан хатIа а.
Райондин, саки вари гьюкуматдин яшайишдинна экономикайин артмиш’вал мектебарин хъуркьуваларилан асиллу шулайиб фикриъ дюбхну, йишвариин гьарсари жавабдарвалиинди ляхин дубхну ккунду, – гъапну РОО-йин начальникди.
Конференцияйиъ гьацира Кашкентдин мектебдин математикайин мялим Сефибег Сефибегов, Асккан Ярккарин мектебдин директор Апрель Урдиханов, Хив райондин «Сарпидарин» дестейин кIулиъ айи Эльмира Ярметова ва гьацира жарадар удучIвну гъулхну. Дурарикан гьарсари чпин ляхниъ алахьурайи читинваларикан, учIру месэлйир гьял апIбаъ кьабул апIурайи уьлчмйирикан кьатI’иди гъапну.
Улхбарин аьхириъ артмиш шулайи наслариз аьгъювалар ва тербия тувбан рякъюъ баркаллу зегьмет зигбиинди фаркьлу гъахьи райондин мектебарин саб жерге мялимар «Хивский район» МО-йин администрацияйин терефнаан гьюрматнан грамотйир ва кьиматлу пешкешар тувбиинди лишанлу гъапIну.