15 йис улихьна, 2011-пийисан 22-пи мартди, Яндексдиъ ч1ал таржума ап1бан сервис арайиз гъабхнийи, ва сифте душваъ инглис, урус ва украин ч1алар айи. Гьаддихъанмина Яндексдиъ хайлин ужудар дигиш’валар гъахьну ва гизаф ч1алар т1аъну.

Урусатдин халкьарин гизаф ч1алар интернетдиъ лап зяифди тувна: рягьятди ишлетмиш ап1уз шлу словарар адар, ч1алариинди мялуматар хътауз читинди ву. Гьаци вушра «Яндекс-таржумачийиъ» ч1ал айиган, думу гьар йигъандин цифрайин уьмриъ убч1вру. Инсанариз текст чпиз ккуни ч1алназ илт1ибк1уз, бабан ч1алниинди текст бик1уз мумкинвал шулу, хъа мидланра савайи ч1ал дудрубгбак диди аьхю пай кивра.
Проектдин дахилнаъди «Яндекс-таржумачийиъ» сабпибди осетин ч1ал т1апIну, хъа 2025-пи йисан 10 ч1алсана тIаъну. Гьамусяаьт дурарин арайиъ абазин, бурят, кабарда, черкес, къарачи, балкъар, коми, манси (Кафари жилариин али биц1и халкьдин ч1ал), нугъай, тувин, мокшан ч1алар а.
Регионарин арайиъди к1ули гъубшу «Халкьарин сабвал Урусатдин кьувват ву!» к1ул тувнайи конференцияйиъ Дагъустандин цифрайин артмиш’валин министр Юрий Гьямзатовди Дагъустан республикайин 6 ч1ал (авар, дарги, гъумугъ, лезги, лак ва табасаран) «Яндекс» компанияйин цифрайин сервисдиъ т1аъбан гьякьнаан мялумат тувнийи. Багарихьди Дагъустандин ч1аларин дахилнаъди «Яндекс-таржумачийиъ» табасаран ч1алра хьибди.
Проект уьмриз кечирмиш ап1бахъди аьлакьалу вуди, узу А.А. Тахо-Годийин ччвурнахъ хъайи Дагъустандин илимдинна ахтармишарин педагогикайин институтдин директорин илимдинна методикайин ляхниз лигру заместитель, илимдин аьхюну гъуллугъчи, филологияйин илмарин кандидат Низами Сафарялиевдихьна илт1ик1нийза. Дугъахъди гъубху сюгьбат исихъ туврача.
«Дагъустандин ч1алар «Яндекс-таржумачийиъ» ирчбан месэла гъит1ибккну 3-4 йис ву. Гьич думу месэла гьял дап1ну ккудубк1урадайи. Улихьнаси, РД-йин цифрайин артмиш’валин ва чап ап1барин министрин вазифйир тамам ап1урайи Юрий Гьямзатов ц1ийиди республикайин главади кадагънайи Федор Щукиндихьна илт1ик1нийи. Республикайин к1улиъ айири проект уьмриз кечирмиш ап1уз чан разивал тувну, йирхьуб ч1алнакан гьарубдиз 2 миллион манат жара ап1уз мумкинвал дабгну, ляхнихъ хъюгъюб ккун гъап1ну.

 
«Яндекс-таржумачи» ляхник кипбан бадали, Дагъустандин ч1аларин саб миллионна варж агъзур предложение таржума дап1ну ккунду. Думу ляхниина ихь ч1алниин лихурайи аьлимар, газатар-журналарин гъуллугъчйир жалб дап1нача. Дурарихъди йикьрар дап1ну ккудубк1урача, гьарури декабрин 10-диз 5 агъзур предложене таржума дап1ну ккунду. Къайд ап1ураза, предложенйир читнидар ву, хъа ляхниз тувнайи вахт - ц1иб. Дагъустандин ч1алариъ адру гафар гизаф а. Гьаци вушра, жвуван ч1ал бадали зегьмет зигурахьа.
Думу ляхин гьаму йис’инди ккудубк1урадар, гъюру йисанра давам ап1иди. Мидихъди сабси рутул, агъул, ц1ахур ч1аларра таржума ап1уз хъюгъди. Ногъаярин ва чеченарин ч1алар таржума дап1на», - къайд гъап1нийи Низами Сафарялиевди.
Дупну ккундуки, тек садар технологйирихьан ч1ал уьбхюз шлуб дар. Ч1ал уьбхбан ляхнин асас пай ч1алниинди гафар ап1рудариин ва образованиейин прграммйириин алабхъура. Нейросеть гъалат1 хьузра мумкин ву, дидхьан ч1иви ч1алнан сесер ва нугъат гьарган дишди тувуз шулдар. Гьацира автоматически таржума ап1ували ч1ал пч1у ап1узра ва бязи гафарин мяна ч1ур ап1узра мумкин ву. Гьаддиз варит1ан ужуб, сабди тмунубдиз кюмек ап1ури, ляхин гъабхуб ву - технологйири дакьатарихьна рякъ улупура, хъа инсанари ч1иви бина тямин ап1ури, ч1ал гележегдин насларихьна тувру.

Саб шакра адар, проект ч1алар уьрхбаз аьхю кюмек ву. Дидкан гизафдар шад шлувалиин умудлу вуча.