Зубайдат Шябанова

 
Гьар йисан 26-пи июлиъ Дагъустандиъ републикайин гьюкуматдин варитIан асас машквар – Дагъустандин Конституцияйин йигъ къайд апIура. Цци му машквар къайд апIури 30-пи йис ву.

Республикайин Асас Къанун 1994-пи йисан кьабул гъапIнийи. 90-пи йисар уьлкейиз гизаф гъагъидар гъахъну. Гьадму документди дагъустанлуйириз багъри ругариин ислягьвал ва саламатвал мюгькамди уьбхюз кюмек гъапIну. Диди Дагъустандин вари халкьарин уьмуми сабвал тасдикь апIура.
2003-пи йисан гьамусяаьтна кьувватнаъ айи цIийи Конституция къабул гъапIнийи. Амма машквран йигъ гьюдюхюз сарра рази гъахьундайи.

 
Конституцияйин йигъ, меркездилан гъадабгъну, вари районариъ ва шагьрариъ яркьуди къайд апIуру. Думу йигъан Республикайиъ фестивалар, концертдин программйир, мастер-классар, фольклорин коллективарин иштираквал ади халкьдин яратмишарин ва сяняаьткарваларин выставкйир гъахури шулу.
Конституцияйи аьдати инсанариз чпи уьрхру ихтиярар улупура. Ав, хайлин агьалйириз асас къанунар аьгъя, амма думу къанунар фици ишлитмиш апIуруш, дидин къайда хайлиндариз бегьемди аьгъдар. Мисалназ, сар шлинкIа къанундихъди учIру вая гъагъи месэла арайиз гъафиш, дугъхьан Дагъустан Республикайин Конституционный Суддиз илтикIуз шулу. Мидкан Конституцияйин 87-пи маддайиъ дупна.
Конституцияйи гьякьикьи уьмриъ фици ляхин апIураш, 2 дюшюшдиинди улупурхьа.
Улихьна йисари Гъяякент райондиъ РД-йин Халкьдин Собраниейин депутат ва ерли агьалйир жилихъди аьлакьалу месэла хьади суддиз илтIикIну. Дагъустандин Конституционный суддиъ дурарин месэла гьял гъапIну. Ва илтIикIдарин далилар дюзидар вуйиб субут гъапIну. Гьадмуган Конституционный судди РД-йин правительствойин саб-швнуб постановление Республикайин Асас къанундихъди тархьри адрувал тастикь гъапIну.

 
Кьюбпи дюшюш Табасаран райондиъ гъабхьиб ву. Душваъ 2005-пи йисан ерли администрацияйи гъулан мяишатдин 1000 гектар жил арендайиз тувну. Кьанди мялум гъабхьиганси, думу жил арендайиз тувбан договор дюзиб дайи. 2013-пи йисан судди думу договор батIул гъапIну ва жил кьяляхъ тувбан къарар адабгъну.
Фикир гъапIган, му месэла гьял гъабхьну, амма гьякьикьат жара терефназ илтIибкIнийи. Гьюкумдрари, аьмлар апIури, кьаст’ан думу жил сабансана арендайиз тувну. Му ражну дурари, суддин документдиин биналамиш духьну, гьадму жил кадастровый учетдиз тувну ва, 1000 гектарин ерина, 1590 гектар жил улупну.
Му тахсиркарвал Табасаран райондин прокуратурайи гьял апIуз чан хиликкна гъадабгъну. Ахтармишар гъахбан кьяляхъ суддиз цIийи иск тувну. Судди прокуратурайин тереф дибисну, вари 1590 гектар жил тадабгъбан ва гьюкюматдин ихтиярназ тувбан къарар адабгъну.
Республикайин Конституцияйи дюзди ляхин апIбан бадали, жвуван ихтиярар аьгъяди ккунивалин вари гъаври ахьа. Гьаддиз РД-йин юстицияйин министерствойи агьалйирин ихтиярарин культурайин дережа ва аьгъювалар за апIбан бадали, хусуси программа гьяракатнаъ ипна. Хъа Дагъустандин Жямяаьтлугъ палатайин вакилари республикайин агьалйирихьан кми-кмиди социологический гьерхбар гъахури шулу. Асас вуди думу гьерхбар ихтиярарин институтарихьна ва гьюкмихьна айи ихтибарвалихъди аьлакьалу ву.

Конституцияйин йигъ – му аьдати ялхъвнарин ва мяълийирин машквар дар. Думу Республикайин варитIан Асас Къанун гьарсар агьалийин уьмрин чIиви алат вуйиб кIваин апIурайи машквар ву.