Аминат Эскерова

 
Гьарсар касдин чан кIваз багьа ва ккуни йишвар ади шулу. Гьациб йишв вузуз йиз багъри Ватан, варитIан багьа ва аьзиз Табасаран. Ихь Табасарандиз бицIи Швейцария кIури шулу. Ав, дугъриданна, йиз ватан чан сивар-дагълариинди, чру яркьу чюллериинди, гъярар-нирар-булагъариинди лап гюрчег ву. Саб ражари Табасарандиз гъушдарин думу гьаргандиз кIваъ гъубзру. Хъа Табасарандиъ бабкан гъахьидариз думу чпин аьзиз ва гирами багъри ругар, кIваз сабур тувру макан ву. Меркездиан багъри ватандиз гъушган, гьар ражари сиварин марцци гьава хътабгъган, ич Халагъ гъулан улихь гьатIабццнайи Кьаркьул дагъ, яркврар, ул хътрубкьрукьан хярар-хутIлар, наанкIа сарун текрар даршулайи успагьи табиаьт – гьамрар гъяркъган, фукьан вушра кIваз хуш шулу.
Магьа гьамусра хъуркьунзу йиз аьзиз гъулаз. Ахсрар ккиврайи, даттари чпин зил сесниинди чиб-чпихъди дамахниинди уьъйир апIурайи.

 
Багъдиъ айи кьаби шулайи гьарар пашмандиси кюлер эрхну дийигънайи. Хъа гъулан улихь гьачIабккнайи Кьаркьул дагъ йирфарихъ дифарин кавал ургам хъабхьнайиси дийибгъна. Йиз фикрари байвахтариз гъухзу. КIваин илмийиз, узу бицIидиган кми-кмиди аквар ктIушвури шуйи. Думуган, керосиндин лампа кабхьну, вари дадайилан илтIикIну деъри шуйча, дугъаз чан жигьил заманйирикан кидибт кIури. Дадайин ихтилатарихъ аьхю аьшкьниинди хъпехъури шуйча. Учуз гьадмугандин деврин гьядисйирикан, фицдар читинвалар алахьури гъахьнуш, фици саб кюлфетси албагну дуланмиш шули гъахьнуш гьаддикан, укIу ругдиз гъягъругандин шадваларикан, мектебдиъ урхурайиган чпиз дарсар киву урус мялим Матвей Захаровичдикан ва мялимарихьна айи гьюрматнакан, думугандин гъагъи, амма кьадарсуз шаду уьмрикан вуйи ихтилатар ктитруган, ушвар тIаъну хъпехъури шуйча. Дицдар кьюрдун ярхи йишвари ич кIваан, ккуникIан сабан аквар кадрахьуз, кIури деъну шуйча.
Ич гъулаъ шейх Наврузбег Эффендийин риш ФатIимат хала дадайин аьхю дуст ва классдин риш вуйи. Дурарин дуствал чпи хизан-кюлфет ккебгъиганра зат гъудубгундайи, дурар сар-сарикан зат гиран гъабхьидар дайи.
Дидланра гъайри, учу гъяркъиган, чан юлдшин баяр-шубар вуйиз кIури, юкIв убгури, гъира кмиди учуз теменйир апIури шулу. Учузра думу ич халаси гизаф ккундучуз ва, мюгьлет ккабхъиган, улукьури шулуча. Дадайи, зат гьархурдариз кIури, Наврузбег абайикан (вари гъуландари дугъаз гьаци кIуйи) чан юлдшикан гъеерхьу ихтилатар ктитури шуйи.
Магьа саб ражари ктибту саб ихтилат йиз гьич кIваълан гъябгъюрадариз. Думу байвахтна гъеерхьу гафарикан гъира фикрар апIури имиза.

 
Наврузбег аба Кьур’андин китаб урхури, гъюз имбу насларин язухъди вуйиз кIури, гьациб девир гъибдики, гьарурин марцакк аждагьа хьибди кIури, ирккну шуйи, кIур. Гьаму гафар кIваин гъахьир, яраб фу вуйкIан му аждагьа кIури, хъана фикрарик кахъза.
Гьадмуган дадайихъдира дидкан гизаф фикрар апIури гъахьунча.
– Валлагьи, гьаму телевизориз кIуруб вухьидийи Наврузбег абайин, гьаму душмандиан улулупруб гъибтрадар, – кIуйи дадайи. Думу вахтари айидар телевизорар вуйи. Инсанариз телевизор саб аьхю аьламатси вуйи. Хъасин, сотовый телефонар удучIвна кIури, хабрар гъахьи. Гьаму хабар гъеебхьган, дидкан ктибтуз дадайихьна гъушза. – КучIлар ву думу гафар, абдал духьнанучва, телер хътарди телефонар шулин, дурар фици лихуру? – гъапнийи дадайи. Дада ич хулаъ айи шнур хъайи телефондихъди вердиш духьнайир вуйи. Дицдар телефонарра варидариз адайи, аьхю гъулаъ айидар вари шубуб-юкьуб телефон вухьидийи. Амма узуз аьгъяйзуз думу гафар кучIлар даруб.
Йигъарикан сад йигъан учухьна Москвайиъ айи ич чвуччвун дуст хялижвди гъафи. Дугъахь тазади удубчIвнайи сотовый телефон хьади гъабхьну.

 
– Я хала, ккундуш гьамусяаьт яв бализ телефон апIурхьа! – гъапи дугъу.
– Фици? Гьамдиан телерра хътарди зенг апIуз шулин? Узуз кучIлар мапIанай, – гъапи дадайи. Узура гьаму гафариз тамаша апIури дийигъза. Дустразра чан телефондик кайиб улупуз ва дидин тяриф апIуз ккун гъабхьи. Чвуччвуз зенг дапIну, магьа яв балихъди гафар апIин кIури, дугъу дадайихьна чан сотовый телефон гьачIабкку. Телефондиан балин сес гъеебхьу дада мюгьтал ва шад гъахьнийи. Гьамци сабпи ражну гъябкъю сотовый телефондихъди таниш гъахьнийча.
Хялар алдагъбан кьяляхъ дадайихъди вуйи сюгьбатнаъ телефон кIваин гъапIнийча.

 
– Дюн’яйиъ айиштIан аьламатар! Сарун ккебехъай! – кIури, кьамкьариин хилар гъиву. Саб дупну фикрарик кахъурси гъахьи ва яваш сесниинди:
– Марццакк шлу аждагьа гьаму телефондиз кIуруб вуйкIан, яраб?! Мидик телевизориктIан аьхю аьламатар ка! – гъапи дадайи.
ЦIиб вахтналан дадара кечмиш гъаши. Телефонарра гьарсарин хилиъ гъаши. Амма гьадму суал йиз фикриан удубчIвурадайи.
Дугъриданра, марцакк ккайи аждагьа гьаму телефондиз кIуруб вухьидийи Наврузбег абайин. Думу аждагьа марцакк ккадру касра амдар. Дидик ктру аьламатра адар. Гъира думу гафарикан фикир апIури имиза. Гьамус йиз фикриан думу, гьарсарин марцакк ккайи аждагьа, интернет ву кIури, хиял вуйиз.

 
Интернет фициб аждагьа вуш, гъи варидариз хабар а.
Ичв фициб фикир вуйичв? Йиз фикрар дюзидар вуйкIан? Дарш дюн’яйиъ хъана аьхю аьламатар шуз имийкIан?