Гюлягьмад Маллялиев

 
Аьхиримжи йисари ихь республикайин аьдати агьалйирин баркаллу пишейин эйсйир вуйи духтрарихьна ва кIулди дагъустан медицинайихьна вуйи рафтар думукьан ужуб дар. Гизаф аьзарлуйир, эгер гьациб мумкинвал аш, чпик уьзур кайиб ашкар гъабхьибси, думу сагъ апIуз уьлкейин жара шагьрариз гъягъюз гьялак шулу. Дици хьувализ чан себебарра а.
Шак адар, ухькан гьарсарин тажрубайиъ, ясана багагьлуйир-мирасарин, танишдарин уьмриъ республикайин медицинайин идарйириъ дюз дару диагноз дивну, аьхю кьадар пулар харж ва нервйир чIур дапIну, аьхирки Москвайиз, Краснодариз, Ростовдиз вая жара шагьрариз гъягъювалин дюшюшар а. Му аьгьвалатнаъ варитIан гъамлуб гьадму вуки, уьлкейин жара регионарин медицинайин идарйириъ тялукь анализар тувбан ва медицинайин ахтармиш’вал гъахбан кьяляхъ учIру гьякьикьат ашкар шулу – вуйиштIан, ерли духтрари хайлин вахтна ухьук кайи уьз-рин ерина жара уьзрар «сагъ апIури» гъахьну.
Дагъустандиъ медицина му гьялназ гьаз дуфнаш, варидариз мялум вухьуз. Гьадму себебариан гъи мектебар ккудукIу гизаф жигьиларра пише гъадабгъуз республикайин медучилищйирик ва медуниверситетдик кучIврадар, хъа жара регионариз урхуз гъягъюра.
Вушра, ярквраъ сабкьан дюзи тан хъайи гьар алалабхъди гъубзуз мумкин дар. Ихь республикайин медицинайин идарйириъра заан билиг айи, чпин ляхнин аьхю устадар вуйи хайлин духтрар а. Гьаци вуйиб чпин ляхниъ илмин деврин хъуркьувалар ва заан технологйир ишлетмиш апIури, дагъустандин духтрари читин операцйир кIули гъахуваликан кми-кмиди гъюрайи хабрари шагьидвал апIура. Мисалназ, 2025-пи йисан Дагъустандин кардиологияйин ва кIванна табарин хирургияйин центриъ лап читинуб вуди гьисаб апIурайи кардиологияйин операция кIули гъубхну – 57 йисандин яшариъ айи ва сахарный диабет, ишемический уьзур ва гъагъи аневризма (аорта таблин айитIишв лап яркьу хьувал ясана дидин сабуну гъвал утIубсувал) айи пациентдин аортайин чIур дубхьнайи пай ва кIван заан камерйир табии клапан ивнайи протездиинди эвез гъапIну.
Сач, август вазли Мягьячгъала шагьрин 3-пи нумрайин больницайин хирургари гьелелиг ихь регионди ишлетмиш дарапIу саягъниинди фуниъ арайиз дуфнайи хатIалу аьбгъювал сагъ гъапIну. Дурари думу операция лапароскопический къайдайиинди, яна айтIан гьендемарихьна рукьбан бадали аьхю дабтIувалар дарапIди, дидин ерина фунин гъвалкан шубуб бицIи урхъ кидипну, сабуну урхуантина акв тувру лампочка ва мониторизди шикил адапIру камера кибтIнайи ккуру трубка (лапороскоп), хъа тмуну урхъ’ариантина хирургдин инструментар иври, кIули гъубхну.
Цци сентябри 2-пи нумрайин РКБ-йиъ, Дагъустандиъ сабпи ражари вуди, гурдмин йиккар ва къуру дамар гьадратIди, бицIи урхъар дапIну, тазобедренный дюгьюб табии дару дюгьбихъди гьюдюхну. Гъалчхинна жвукьран дюгьбин кIулин юкьубпи дережайин некроз дубхьнайи дишагьлийихьан гьадму йигъан ликри гъудужвуз ва гъягъюз гъабхьну.
Ва, аьхирки, гьаму гьяфтайиъ медицинайин тяди кюмек тувру РКБ-йин духтрари миокарддин инфаркт дубхьнайи 61 йисандин яшариъ айи жви аьжаликкан ккадагъну. Больницайиз хурайи вахтна аьзарлуйин юкIв 11 ражари (!) дийибгъну. Миокарддин инфарктдилан савайи, аьзарлуйин кIван заан камерйир (предсердия) къайдасузди лихури, саб дакьикьайин арайиъ 300-700 ражари чIюркьюри гъахьну. Амма духтрари пациентдин уьмур бадали женг гъабхувал яваш гъапIундар ва натижайиъ думу сагъ гъапIну.
Гьелбетда, гьамцдар хабрар ерхьруган, «дагъустан медицина» гафари нач’вал ваъ, хъа багахь гележегдиъ дамагълувал гьисс апIуз гъитур кIури, зяиф дубхьнайи умуд чIиви шулу.