Феруза Рамалданова
Гъулариъ агьалйирин яшайиш ккабалгбан бадали, ерли гьюкмарин вакилари хайлин уьлчмйир кьабул апIура. Хирччварин гъулан ерли администрацияйин глава Раюдин Фарзялиевди ич сюгьбатнаъ къайд апIурайиганси, му советдин жямяаьтлугъдин яшайиш авадануб ву гъапишра, кучIал шулдар. Хирччварин ерли поселениейин дахилнаъ Хирижв ва Лика гъулар а. Уьмуми гьисабариинди, му гъулариъ гьамусяаьт 350 хизан ва 1546 агьали яшамиш шула. Гъуларин гьякьикьатдикан гьаму макьалайиъ яркьу мялуматар туврача.


– Гьякьлуди кIурза, аьхиримжи 15-20 йисандин муддатнаъ ич советдин гъуларин агьалйирин яшайиш жа-жара ужувлахъинди дигиш гъабхьну. Дугъриданна, гъуларин артмиш’вал яшайишдин игьтияжар гьуркIбаан карханйирин тяминваликан гизаф асиллу шула. Му месэла учухь писди дар. Хирижв гъулаъ деврин вари тIалабариз тялукь мектеб ляхник ка. Мектебдихъ ужуб спортзалра хъа. Сач мектебдиз автобусра жара гъапIну.
Ликаъ бегьем дару уьмуми образованиейин мектеб кьувватнаъ а. Мектебдин кьюб дарамат ляхник ка: саб цIийиб ву, тмунуб – йирсиб. Йирси дараматдикан гъапиш, думу 1948-пи йисан дивуб ву. Мектебдихъ стадион тикмиш дапIна. Жигьилариз футбол, волейбол уйнамиш апIру мумкинвал а.

 
Баяр-шубариз мектебдиз улихьна вуйи аьгъювалар ва тербия тувбан месэла гьял апIбан гъаразнаъди, бицIидарин багъдин дарамат дивбан ляхнар аьхирихъна гъюра. Багъ республикайин саб жерге милли программйириз асас вуди тикмиш апIура.

 
– Культурайин аьгьвалатнакан ва сагъламвал уьбхбакан фу пуз шулу?

 
– Кьюбиб гъулариъра культурайин хулар, библиотекйир лихура. Хирижв клуб адар. Ликаъ клубдиъ фунуб серенжемра гъабхуз мумкинвал а.
КIваина хурза, Хив райондин яшайишдинна экономикайин артмиш’валин программайиз асас вуди, улихьна йисари улупнайи тикилишар дибдиан рас апIбан серенжемар тамам дапIна. Гьадмуган Ликаъ СДК-на клубра дибдиан рас гъапIнийи. Гьелбетда, вари месэлйир сатIиди гьял апIуз сабанра удубкьруб дар. Уьмуми гьякьикьат фикриз гъадабгъиган, учухь милли аьдатарна къайдйир уьрхбаз лазим фикир тувра.
Агьалйирин игьтияжар тамам апIури, кьюбиб гъулариъра ФАП-ар ляхник ка. Душвариъ тажрубалу пишекрар лихура. Тикилишар лап йирсидар ву. Белки, му месэлара гьял апIур?! Умудлу вуча.

 
- Раюдин Фарзялиевич, Хирижвна гъюрайи асас рякъ республикайин эгьемият айи «Мамрач-Ташкапур-Аракандин гъяд» рякъюк кабхъра. Дидин гьякьикьатдикан, гъуларин кючйирин гьялнакан пуз шулин?!

 
– Аьхиримжи йисари Хив райондиъ гъуларин артмиш’вализ лайикьлу фикир тувра. Райондиан учухьна гъюру рякъ республикайин эгьемият айиб ву. ЦIанитI гъул’ан учухьнакьан думу цIийиди ккивбан ляхнар йисан эвелариан ккергънийи. Хивнакьан рякъ рас гъапIну. Душвахь, дакьатарин кьитвал себеб вуди, тикилишчивалин ляхнар дерккну. Гъюру йисан давам апIуру, кIура. Лигурхьа.
Табиаьтдин дигиш’валарин, хьадан фаслиъ гъургъу мархьарин натижайиъ рякъяр хайлин чIурра гъахьну. Зиихъ ухьу къайд дапIнайи асас рякъюн саб терефра Ликаз хъуркьайиз вуйи манзилнаъ ккадабхъну. Жавабдар гъуллугъариз хабар дебккнача. Гьелелиг расвалин ляхнарихъ хъюгънадар.
Гъуларин кючйирикан гъулхиш, дурари гьарвахтна чпихьна ич фикир жалб апIура. Улихьнаси Ликаъ кьюб кюче, бязи йишварихьан мяишат саягъниинди рас дапIну, хяхял алабхьну, къайдайиз духнача.
Гъулариъ му жигьатнаан читинвалар гизаф шула. Хайлин йишварихь яшайишдин хулар саб жюрейинра тIалабар фикриз гъададагъди тикмиш дапIнайидар ву. Дициб гьякьикьатди, икибаштIан, рякъюн мюгькамвализра манигъ’вал апIуру.
Рякъярихъди сабси гъуларин жилариин али мяишатдин мяна айи гъядар рас апIбазра фикир тувнача. Хирижв гъул Чирагъ нири кьюб терефназ пай дапIна. Нирин тлихъан терефназди яшайиш ккабалгнайи хизанариз, гъяд хатIалу гьялназ дуфнайивалиан машинар лихру мумкинвал адайи. Му месэлара улихьнаси жямяаьтлугъ ва райондин гьюкмин кIулиъ айидарин уьмуми кьувватариинди гьял гъапIунча.

 
– Агьалйир убхъру марцци штухъди тямин апIбан месэла фици дийибгъначвухь?

 
– Убхъру шид кьюбиб гъулариъра а. Анжагъ агьалйирин терефнаан жавабдарвал ва кьяняаьтлувал лазим ву. Штун гъурулуш гьар вахтна гюзчиваликк уьбхюрача.

 
– Жямяаьтлугъ электроэнергияйихъди, табиаьтдин газрахъди тямин дапIнайин?

 
– Табиаьтдин газракан саки варидари мянфяаьт ктабгъура. Мушваъ читинвал адар.
Хъа акварин месэлайикан гъулхиш, думу учухь аьсрин учIру месэла ву гъапишра, ягъалмиш шулдар. Аквар хътадатIу йигъар тIубариинди кудухуз шул…
Акварин гъурулуш лап йирсиб ву. Бязи йишварихь шалмнар гьюдюхну, амма му гьюлиз саб штун цIадалик мисал ву. Акварин гьякьикьатдин гъагъиваликан республикайин жавабдар гъуллугъаризра кагъзар хъадаънача, амма гьелелин дигиш шулайиб адар.

 
– Гъулан мяишатдин артмиш’вал фициб ву ичв советдиъ?

 
– «Хирччварин сельсовет» ерли поселениейин ихтиярнаъ 4048 гектар мулк а. Жил жюрбежюр метлебариз агьалйирин арайиъ жара дапIна. Асас вуди жилар ЛПХ-йирин ихтиярнаъ а.
Жилар асас вуди укI йивру хярариз илтIикIна. Чпин хизандин хусуси метлебариз бистнин мейвйир битмиш апIурайидарра а. Малдарвалин циркликан гъулхиш, кьюбиб гъулариъра, уьмуми гьисабариинди, 500-дихьна малар имишул. Хъа чарвйир учухь сабкьан имдар.

 
– Марццишнан ва налогар уч апIбан месэлйирра гъи райондиъ учIруди дийигъна. Хъа учвухь?

 
– Ав, гъуларин аьтрафариин марццишин уьбхюб ич асас месэла дубхьна. Дугъриданна, му жигьатнаан саб жерге серенжемар гъахурача, читинваларра гизаф шула. Вазли кьюб ражари зирзибил машинариъди Дербент райондин аьтрафариин улупнайи йишваз гъабхурача. Харжарра бицIидар дар. Хъа саб жерге ватандашарин вижнасузвали ляхин кьяляхъ хъипра.
Гъулан месэлйир гьял апIбан гъаразнаъди, йишвариин жюрбежюр терефариан гъазанжар бюджетдиз жалб апIбиин ляхинра гъабхурача. Му, уьлкейин аьгьвалат фикриз гъадабгъну, гьюкмин важиблу месэлара дубхьна. Натижайиъ гъябгъюрайи йисан улупнайи муддатназ ич поселениейиз дивнайи план 70%-дихьна тамам дапIнача. Месэла гьар йигъандин гюзчиваликк ккайич.

 
– Гьамусяаьт Хирччварин гъулан советдин асас гъайгъушнар фицдар ву?

 
– Гъайгъушнар гъулариъ ккудукIрудар дар. Ухьу кьюрдун гъаншариз дуфнахьа. Хъа учухь кьюрдун фаслиъ акварин месэла лап гъагъи дережайиз илтIибкIури, хайлин йисар ву. Улхбар гъахура, амма месэла гьял шуладар.
Гъи гьюкми хусуси метлеб айи дявдин операцияйин иштиракчйириз, дурарин хизанариз, гизаф бицIидар айи хизанариз жилар жара апIбан гьякьнаан къанунар тяйин дапIна. Тялукь аьрзйир 30-рихьна ачуз, хъа азад жилин мулкар зат адар.