Гюльнара Мягьямедова
Дагъустан Республикайиъ вариурусатдин «ХатIасузвал улихь апIуб» кIуру социальный кампанияйин региондин пай ккебгъна. 2026-пи йисан дидин асас тема рякъярин гьяракатнаъ варитIан аьхю зарар шлу, яягъди рякълан улдучIвурайи инсанар ву. Проектдин тешкилатчйирин метлеб, рякъяриъ гьяракатнан къайда убхбан аьгьвалатнакан мялуматар тувубси, машин хъапIрударин ва яягъди гъягърударин фагьмиъ жавабдарвалин чешне тIапIубра ву. Асас фикир сар-сарихьна гьюрматниинди янашмиш хьпаз, дикъат фикир тувбаз, хатIасузди рякълан улдучlвбаз, айи къайдйир хъайи-хъайиси уьрхбаз тувра.

Проектдин эксперт Елена Мурашовайи 15-пи сентябри «Дагъустан» РИА-йиъ гъабхьи пресс-конференцияйиъ гъапиганси, кампанияйин серенжем вари яшарин инсанариз кайиб ву: мектебдиз гъягъяйиз улихьна вуйи бицIидариз бицIи сягьнйир ва гъаврикк ккаъру дарсар улупиди, мектебариъ урхурайидарихъди рякъяриъ алахьру дюшюшарикан сюгьбатар гъахиди, автошколйириъ урхурайидариз машин хъапIбан культурайикан ва рякъяриъ сарин тмунурихьна гьюрмат ади хьпан гьякьнаан лекцйир урхиди.
МВД-йин РД-йиъ айи УГИБДД-йин рякъяриъ хатIасузвал уьбхбан гъаврикк ккаъбан отделин начальник, подполковник Терлан Герейхановди пресс-конференцияйиъ гъапиганси, Дагъустандиъ аварйир хьувалихъди вуйи аьгьвалат читинди гъубзра. Яягъди рякълан улдучIвру инсанари кми-кмиди рякъюн гьяракатнан къайдйир уьрхюрадар: дурар, рякълан улдучIвну ккуни йишвахьна дурушди, минди-тинди дилигди, жаргъури, чпиз ккуни йишвахь рякълан улдучIвури шулу. Рулихъ хъайидарира машинар зарбди хъаъри шулу, машин «зебрайин» улихь яваш апIуз хъудрукьри шулу, дурари инсанариз рякъ тутруври шулу. ХатIасузвалин чIулар гьяспикк ккадрауваликан ва бицIидар итру креслйир адарди машин хъапIбакан жаради пуз ляхин а, фицики машинар хъаърудари хатIасузвалин чIулар алаурадар, бицIидар кресло адарди мина-тина гъахура.

 
«Яягъди гъягъюрайи инсанар иштирак шулайи аварйир хьуз гъидритуб Госавтоинспекцияйин улихь дийигънайи асас месэлйирикан пуб ву. Дагъустан Республикайин правительствойиан вуйи гъарашугъарихъди думу месэла уртахъди гьял апIбанди вуча. Агьалйири рякъюн гьяракатнан къайдйирикан вуйи чпин аьгъювалар за апIуб чарасуз ву, машинар хъаърудар ва яягъди лицрудар дюз дарди алдабгъу гьарсаб гамрахъан чпи жавабдарвал гъабхурайивалин гъавриъ ади ккунду, рякъяр къайдайиз хубра, дурар хатIасуздар апIубра ихь метлеб ву. Учуз Дагъустандин гьарсар агьали рякъяриъ хатIасузвал, уьмур ва сагъламвал уьбхюб сар-сариз гьюрмат апIбалан ккебгърайивалин гъаврикк ккауз ккундучуз», - ккебгънийи сюгьбат Терлан Герейхановди.

 
Полицияйин подполковникди гьаму йисан миржиб вазлин арайиъ духьнайи аварйирин кьадарнакан гъапиган ва машинариъ айи регистраторариан адагъу шиклар улупиган, кIваз гизаф аьзаб шуйи: «ВаритIан пашмануб аварйириъ йихурайидарин арайиъ бицIидар айивал ву – цци миржиб вазлин арайиъ 16 йис тамам дубхьну адру 15 бицIир дийихна, 195 бицIириз зийнар духьна. Дурарикан гизафдарихьан улихьнаси ергуз-жаргъуз хьибдар, дурарин сагъламвализ аьхю зарар дубхьна. Республикайиъ машинар хъурсбан 542 дюшюш гьисабназ гъадагъна, думу аварйириъ 87 кас гъийихну ва 898 касдиз зийнар гъахьну», - давам гъапIнийи Терлан Герейхановди.

 
Госавтоинспекцияйин улупбариинди, Дагъустан Республикайиъ яягъди лицрудар иштирак вуйи аварйирин месэла учIруди дийибгъна. 2026-пи йисан, январин садпи йигълан башламиш дапIну, июлин ваз ктабхъайизкьан, региондиъ рякъюнна транспортдин 261 дюшюш гьисабназ гъадагъна, гьадму кьадарнакан 250 дюшюшдиъ инсанарихъ машинар хъурсну, 36 кас гъийихну ва 223 касдиз зийнар гъахьну. Гьадму кьадарнакан 212 ражари машин хъапIрайидарин тахсир вуйи, гьаму аварйирикан 70% яягъди рякълан улдучIвуз ихтияр адру йишварихь рякълан улдучIвурайиган арайиз гъафидар ву ва 43,2% - йишвандин мучIу вахтна. Гъийиху 36 касдикан 21 кас йишвандин мучIу вахтна машиндикк ккахьдар вуйи.

 
Дагъустандин образованиейин ва илимдин министрин заместитель Аида Далгатовайи къайд гъапIганси, баяр-шубар бицIи классариъ имидитIан рякъяриъ хатIасузвал убхбан къайдйирихъди таниш апIуз хъюгъну ккунду. «Учухь бицIидарин ва живанарин автошколайиъ «ХатIасузвалин лабораторияйи» ляхин апIура. Душван пишекрари, республикайин варитIан ярхла муниципалитетаризра кмиди гъягъюри, рякъярин гьяракатнан къайдйирикан дарсар киври шулу. Бицlидариз ккергъбан классариъ айи вахтнахъанмина аьгъювалар тувуз хъюгъну ккунду. Гьамусдин деврин бицIидари мялуматар жара жюрейиинди гъадагъбаз дилигну, лекцйир дурхну гъитрадарча, техникайин хъуркьувалар ишлетмиш апIури, вари улариинди рябкъруси улупурача. Абйир-бабарихъди ляхин гъабхубра чарасуз ву», - гъапнийи Аида Далгатовайи.

 
Дагъустандин транспортдин ва рякъярин мяишатдин министрин заместитель Мягьямад ТIагьировди рякъяр, рякъяриъ инсанар улдучIвру йишвар къайдайиз хуваликан, республикайин яркьу рякъяриъ аварйир цIиб хьпан бадали ишлетмиш апIурайи техникайин дакьатарикан ктибтнийи.

 
2026-пи йисан зиихъ ктуху месэлйир уьмриз кечирмиш апIбан бадали, федеральный 8 округдин 25 субъектдиъ «ХатIасузвал улихь апlуб» кампания гъабхура. Гьадму ляхнихьна жямяаьтлугъдин фикир жалб апIбан бадали, регионарин мялуматарин дакьатарин вакиларихъди, машгьур блогерарихъди гьарсаб региондиъ пресс-конференцйир планламиш дапIна.

Кампания федеральный «Рякъярин гьяракатнан хатIасузвал» проектдин «Уьмрин инфраструктура» милли проектдин дахилнаъди гъабхъурайиб ву.