Хив райондиъ му жигьатнаан аьгьвалат фициб вуйкIан?!

Феруза Рамалданова

 
Жямяаьтлугъ гъатарин арайиъ улхбар гъахуз хъюгъиган, саки гьар кьюрпири уьмриъ материальныйтIан рюгьлувалин дакьатарин багьалувал зади дебккну ккунивал субут апIуз хъюгъру. Амма ляхин йишв’ина гъафиган, гьяракатар асас дюшюшариъ гафариз аьксидар шулу. Егин еришариинди артмиш шулайи ХХI-пи аьсрин дигиш’валариз ва тIалабариз фикир тувиган, жямяаьтлугъ уьмрин игьтияжар гьуркIбаъ дакьатарин тяминвалин месэлайи важиблу йишв бисура. Хъа йишвариин экономика артмиш апIбан, бюджет тешкил апIбан, думу тамам ва мюгькам апIбан рякъюъ асас улупбар, ерли гъазанжар уч апIуваликан асиллу ву.

– Республикайин гьюкмин улихь хьайи вакиларин табшуругъар тамам апIбан метлебниинди йишвариин гьюкум тешкил апIбаъра жавабдарвал за дубхьна. Ляхин жанлу апIбан натижайиъ йислан-йисаз бюджетдиз гъюрайи гъазанжарра аьлавади жалб апIру мумкинвал дубхьна. Улупнайи серенжемарин натижайиъ Хив райондин экономика за ва мюгькам апIру мумкинвалра ачуз.
Агьалйирин яшайишдин шартIар яратмиш апIбан гъаразнаъди, райондин ерли кьувватариинди жикъи муддатнаъ райондин саб жерге гъулариъ рякъяриин асфальт улубзна, аьлава расвалин ляхнар тамам дапIна. Милли меденият уьбхбан жигьатнаанра саб жерге серенжемар гъахура. Йисан эвелариан ерли гъазанжарин харжариинди анжагъ саб Хиварин гъулаъ хайлин кючйириин асфальт улубзну, гъул артмиш апIбан жигьатнаан хайлин серенжемар гъахура.
ИкибаштIан, бюджет мюгькам апIури, аьлава гъазанжар жалб апIбаъ хайлин читинваларра, наразиваларра гъузра, амма…

– Гъазанжар «сирниккан» ккадаъбан, экономика «лизи алапIбан» гъаразнаъди, лазим вуйи ляхин гъабхурача. Му месэла райондин налогаринна финансарин отделин, райондин администрацияйин экономикайин отделин вакиларин саки гьар йигъандин гюзчиваликк кка гъапишра, ягъалмиш шулдар.
Дупну ккунду, гъабхурайи ляхин гъуларин администрацияйиъ гьюкмин вакиларихъди сатIиди гъабхбаъ аьхю мяна а, - къайд апIура сюгьбатнан эвелиъ Хив райондин экономикайин, инвестицйирин, бицIи ва кьялан дилаварчивал артмиш апIбан ва мутмйирин отделин начальник Гьяжибег Рамазановди.

 
Дугъриданна, улупнайи вахтназ Дагъустандин аьтрафариин гъабхурайи политика фикриз гъадабгъну, йишвариин вари жюрейин гъазанжар уч апIбан месэлйир гюзчиваликк уьрхюб лазим ву. Фицики, жавабдар вакилари серенжемар гъахурашра, гьелелиг, гьякьикьатди субут апIурайиси, му рякъ’ан гьял дапIну адру месэлйирра хайлин гъузра.
– Гъябгъюрайи йисан эвелариан башламиш дапIну, улупнайи вахтназ бюджетдиз аьлава гъазанжар жалб апIбан рякъ’ан ляхник кайи комиссияйин вакилари, къанунсузди дилаварчивалиин машгъул вуйи касар мялум апIури, райондиъ йирхьуб ражари рейдар тешкил дапIна. Натижайиъ жавабдар гъуллугъчйири налогарин органарин сиягьдиъ адарди ляхин гъабхурайи 85 кас, Урусатдин КОаП-дин 14.1-пи маддайиз асас вуди, административ жавабдарвалихъна духна. 9 дилаварчивалин субъектарин гьякьнаан, Урусатдин КОаП-дин 14.5-пи маддайиз асас вуди, уьлчмйир кьабул дапIна. Жавабдарвалихъна духнайи касарин арайиъ къанунсузди пассажирар гъахбиин, алверчивалиин ва агьалйириз аьлава яшайишдин шартIар тешкил апIбиин машгъул вуйи ватандашар а.
Кьабул гъапIу серенжемарин натижайиъ «сирниккан» ккадау 151 касдикан улупнайи муддатнаъ 75 дилаварчи налогарин гъуллугънан гьисабнаъ дийигъну. 19 кас зегьметнан йикьрар йитIуз мажбур гъапIну. 57 кас чпи ляхнихъди йишвариин тямин апIурайидарси гьисабнаъ дийигъну. Дурарилан савайи, гъябгъюрайи йисан улупнайи муддатнаъ къанунсузди дилаварчивалиин машгъул вуйи саб жерге касарин гьякьнаан 16 аьрза судариз хъадаъну, 3 вазлиз дурарин ляхин дебккна. Тялукь серенжемарин натижайиъ жюрбежюр дережайин бюджетариз гъюрайи гъазанжарра артухъ шула.

 
Сирникк гъузрайи гъазанжар ашкар дапIну, саб жюрейинна гъуллугъарин гьисабнаъ адарди, хъа ляхниин машгъул вуйи ватандашар мялум апIбан ляхин райондиъ давам апIиди.
Гъаврикк ккаъбан ляхин сикин дарди гъабхурашра, гьяйифки, хайлин ватандашари гьамусяаьтра зегьметнан йикьрар адарди лихурайи дюшюшар алахьура. Мициб саягъниинди зегьмет зигбан натижайиъ пенсияйин яшнахъна гъафиган арайиз гъюрайи читинваларикан дурари фикиркьан апIурадар.
Экономика артмиш апIури, агьалйир ляхнихъди тямин апIбан месэла гъийин девриъ варитIан асасуб ву. Аьгьвалат пчIу апIбан метлебниинди Хив райондиъ вари мумкинвалар агура, - аьлава гъапIну Гь. Рамазановди.
Ав, кьабул апIурайи уьлчмйирин натижайиъ, гьелбетда, бикарвалин месэла пучIу апIуз, бюджетдиз артухъ гъазанжар жалб апIуз аьлава мумкинвалар ачмиш шула. Урусатдиъ, гьадму гьисабнаан ихь республикайиъра, гъахурайи серенжемарин натижайиъ гележегдиъ бюджетдиз аьлава гъазанжар жалб апIру мумкинвалар хъанара артухъ шлувал субут апIура. Тялукь гьякьикьатдиъ, йишвариин гъабхурайи ляхин жанлу дапIну, кьатI’и серенжемар кьабул апIбан чарасузвал арайиз гъюра.